KhangChien.comKháng Chiến
Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ: vì sao quân Pháp tin đây là pháo đài không thể đánh

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ có 49 cứ điểm chia ba phân khu, hai sân bay và hoả lực mạnh. Vì sao Pháp tin là bất khả xâm phạm và nó thua ở đâu.

Rusted remains of an old tank resting among tall grass on a low hill, distant valley with scattered houses behind, overcast afternoon light, quiet and solemn

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ là một hệ thống 49 cứ điểm chia làm ba phân khu (Bắc, Trung tâm, Nam), có hai sân bay, pháo binh, xe tăng và được tiếp tế hoàn toàn bằng đường không. Bộ chỉ huy Pháp tin rằng nằm giữa lòng chảo, với hoả lực mạnh và máy bay hậu thuẫn, nơi này sẽ nghiền nát bất cứ đợt tấn công nào, còn đối phương thì không thể đưa pháo lớn và tiếp tế đủ qua hàng trăm cây số núi rừng.

Bài này giải thích tập đoàn cứ điểm được dựng ra sao, các phân khu bố trí thế nào, vì sao báo chí phương Tây khi ấy gọi nó là pháo đài bất khả xâm phạm, và những giả định nào của phía Pháp đã sai, khiến chính thế mạnh của họ trở thành chiếc bẫy.

Vì sao Pháp chọn Điện Biên Phủ

Điện Biên Phủ nằm ở lòng chảo Mường Thanh, cánh đồng lớn nhất vùng Tây Bắc, dài chừng mười tám ki-lô-mét, rộng sáu đến tám ki-lô-mét, có sông Nậm Rốm chảy qua. Nơi đây là đầu mối đường đi sang Thượng Lào và xuống các vùng phía Tây Bắc, lại có sẵn một sân bay nhỏ từ trước. Trong kế hoạch Nava, Điện Biên Phủ được giao nhiều vai: che chở Thượng Lào, làm bàn đạp cho các cuộc hành quân, và nhất là làm "cối xay thịt" thu hút chủ lực đối phương.

Ngày 20/11/1953, quân Pháp nhảy dù chiếm lòng chảo, sau đó liên tục đưa thêm lực lượng bằng máy bay. Khi phát hiện các đại đoàn chủ lực của ta tiến lên Tây Bắc, bộ chỉ huy Pháp không rút mà quyết định tăng cường, xây Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương lúc đó. Họ tính toán rằng đánh nhau ở chỗ có lợi về hoả lực sẽ có lợi cho họ, và một chiến thắng lớn ở đây sẽ tạo thế mạnh trên bàn đàm phán sắp tới. Tướng De Castries được cử làm chỉ huy tập đoàn cứ điểm.

Ba phân khu và 49 cứ điểm được bố trí ra sao

Theo cách trình bày phổ biến, tập đoàn cứ điểm gồm 49 cứ điểm, chia ba phân khu. Phân khu Bắc có các cụm Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo, nằm trên các mỏm đồi chắn hướng Bắc và Đông Bắc. Phân khu Trung tâm ở giữa cánh đồng Mường Thanh, chiếm phần lớn lực lượng, có hầm chỉ huy của De Castries, sân bay chính, các trận địa pháo, kho tàng và dãy cao điểm phía Đông như A1, C1, D1, E1. Phân khu Nam là cụm Hồng Cúm cách trung tâm vài ki-lô-mét, có sân bay dự bị và trận địa pháo yểm hộ.

Mỗi cứ điểm là một điểm tựa có hầm ngầm, hào giao thông, hàng rào dây thép gai dày và bãi mìn. Các cứ điểm bố trí thành cụm để yểm trợ lẫn nhau: một nơi bị đánh thì pháo trong trung tâm bắn chặn, lực lượng cơ động và xe tăng từ trung tâm phản kích ra. Cách bố trí này được gọi là phòng ngự "nhím", nhiều lớp và có chiều sâu. Đến cao điểm, lực lượng trong tập đoàn cứ điểm lên tới khoảng 16.200 quân, gồm nhiều tiểu đoàn bộ binh, lính dù, pháo binh, công binh, xe tăng và không quân.

Những thế mạnh khiến Pháp tin là không thể đánh

Hoả lực dày đặc. Tập đoàn cứ điểm có các trận địa pháo lớn đặt ở trung tâm và Hồng Cúm, cùng súng cối ở từng cứ điểm. Bộ chỉ huy tin rằng mọi khẩu pháo của đối phương lộ ra sẽ bị phát hiện và dập tắt ngay.

Không quân và hai sân bay. Máy bay vận tải hạ cánh xuống sân bay Mường Thanh hằng ngày, máy bay chiến đấu từ đồng bằng Bắc Bộ và Thượng Lào sẵn sàng yểm trợ. Hai sân bay là mạch sống của toàn bộ hệ thống.

Địa hình lòng chảo. Đứng trong lòng chảo, quân Pháp tin rằng đối phương ở trên núi sẽ không đưa được pháo lớn vào tầm bắn qua đường rừng; nếu có cũng phải đặt trên sườn núi trống trải, dễ bị phát hiện.

Khoảng cách tiếp tế. Hậu phương của ta cách mặt trận hàng trăm ki-lô-mét đường núi, bị máy bay đánh phá. Phía Pháp tính rằng không có cách nào nuôi một lực lượng lớn đánh dài ngày ở đây.

Xe tăng và lực lượng cơ động. Một đơn vị xe tăng được tháo rời, chở bằng máy bay rồi lắp ráp tại chỗ, cùng các tiểu đoàn dù làm lực lượng phản kích nhanh cho bất cứ cứ điểm nào bị đánh.

Giả định sai thứ nhất: pháo không vào được

Tính toán của phía Pháp đúng với cách đánh thông thường: pháo lớn phải đi theo đường ô tô, mà đường lên Điện Biên Phủ thì hẹp và hiểm. Điều họ không lường hết là pháo có thể được kéo bằng sức người trên những con đường mới mở xuyên núi, rồi đặt trong các công sự đào sâu vào sườn núi, có ngụy trang kỹ. Khi chiến dịch nổ súng ngày 13/3, các trận địa pháo của ta ở sườn đồi phía Đông và phía Bắc gần như không bị lộ, bắn thẳng vào các cứ điểm và sân bay.

Pháo bắn xong rút vào hầm, pháo đối phương bắn trả không trúng. Đây là lý do viên chỉ huy pháo binh của tập đoàn cứ điểm, người từng tự tin nhất về chuyện dập tắt pháo đối phương, đã tự sát chỉ sau vài ngày. Ưu thế hoả lực mà cả hệ thống dựa vào bị lung lay ngay từ những giờ đầu. Ngoài lựu pháo, pháo cao xạ của ta bố trí quanh lòng chảo khiến máy bay phải bay cao hơn, thả hàng kém chính xác hơn, làm hỏng luôn giả định về không quân.

Giả định sai thứ hai: không nuôi nổi quân đánh dài ngày

Phía Pháp tin rằng không thể tiếp tế cho một lực lượng lớn bao vây Điện Biên Phủ trong nhiều tuần. Họ không tính đến sức mạnh của hậu cần nhân dân: hàng chục vạn dân công cùng xe đạp thồ, gánh bộ, ngựa thồ, thuyền bè và một số xe ô tô đã đưa lương thực, đạn dược lên mặt trận suốt nhiều tháng, đi chủ yếu vào ban đêm, sửa đường ngay khi bị đánh phá.

Ngược lại, tập đoàn cứ điểm chỉ có một đường tiếp tế là đường không. Khi sân bay Mường Thanh bị pháo khống chế rồi bị cắt hẳn, họ phải trông vào thả dù. Vòng vây càng thu hẹp, khu thả dù càng nhỏ, một phần hàng tiếp tế rơi sang trận địa ta. Như vậy, thế cô lập giữa núi rừng mà Pháp tưởng là bất lợi cho đối phương lại trở thành bất lợi lớn nhất cho chính mình: không có đường bộ để rút, không có đường bộ để cứu viện.

Giả định sai thứ ba: đối phương sẽ đánh nhanh và vỡ trận

Một tập đoàn cứ điểm như thế này được thiết kế để đón những đợt xung phong lớn, ồ ạt, rồi dùng hoả lực và phản kích đánh tan. Nếu chiến dịch của ta giữ phương châm đánh nhanh thắng nhanh như dự kiến ban đầu, bộ binh có thể phải vượt cánh đồng trống dưới làn pháo và máy bay. Việc bộ chỉ huy chiến dịch đổi sang đánh chắc tiến chắc cuối tháng 1/1954 đã tránh đúng chiếc bẫy đó.

Cách đánh mới biến cả chiến dịch thành quá trình bóc dần từng lớp: diệt phân khu Bắc trước, đào hào lấn sát, đánh chiếm cao điểm, cắt sân bay, rồi mới tổng công kích. Tập đoàn cứ điểm mạnh ở chỗ yểm trợ lẫn nhau, nhưng khi từng cụm bị cô lập và đánh riêng rẽ, sức mạnh tổng hợp ấy không phát huy được. Đến tháng 5/1954, khu trung tâm chỉ còn là một vùng hẹp, đầy thương binh, thiếu nước, thiếu đạn, chờ tiếp tế từ trên trời.

Đọc về tập đoàn cứ điểm: nên chú ý gì

Khi đọc tài liệu về tập đoàn cứ điểm, người đọc dễ bị cuốn vào các con số vũ khí, quân số và đi đến kết luận đơn giản rằng bên nào ít súng hơn thì thua. Câu chuyện Điện Biên Phủ cho thấy điều ngược lại: thế trận mạnh trên giấy vẫn có thể sụp đổ nếu dựa trên những giả định không được kiểm chứng về đối phương. Phía Pháp không thiếu thông tin trinh sát, nhưng họ đánh giá thấp khả năng mở đường, kéo pháo và sức chịu đựng của bộ đội cùng dân công.

Một điều nên chú ý nữa là tên gọi. Các cứ điểm có tên do phía Pháp đặt, phần lớn là tên phụ nữ, còn phía ta gọi theo ký hiệu như A1, C1, D1, E1 hoặc theo tên bản làng địa phương. Tài liệu nước ngoài và tài liệu trong nước vì vậy có thể gọi cùng một ngọn đồi bằng hai cái tên. Đối chiếu sơ đồ trong bảo tàng là cách nhanh nhất để không lẫn lộn, và cũng giúp hình dung đúng khoảng cách giữa các cứ điểm, điều mà con chữ khó diễn tả.

Còn lại gì của tập đoàn cứ điểm hôm nay

Ngày nay, nhiều vị trí của tập đoàn cứ điểm đã thành di tích được bảo tồn tại tỉnh Điện Biên. Hầm chỉ huy của De Castries được phục dựng phần mái, xung quanh còn hào giao thông và một số khẩu pháo, xe tăng cũ. Đồi A1 giữ lại hố bộc phá, xác xe tăng, hầm ngầm; đồi Him Lam, đồi Độc Lập có bia ghi dấu trận đánh. Cụm Hồng Cúm ở phía Nam cũng còn dấu tích hầm hào.

Người đi thăm nên bắt đầu từ Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ để nắm sơ đồ ba phân khu, sau đó mới ra từng điểm. Đứng trên đồi A1 nhìn xuống cánh đồng Mường Thanh sẽ hiểu ngay vì sao dãy cao điểm phía Đông là chìa khoá của trận đánh: từ đây quan sát được gần như toàn bộ khu trung tâm. Nên dành thời gian đi bộ dọc các đoạn hào còn giữ lại để hình dung khoảng cách mà bộ đội đã lấn từng mét trong mưa và đạn pháo.

Câu hỏi thường gặp

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ có bao nhiêu cứ điểm?

Theo cách trình bày phổ biến của sách giáo khoa Việt Nam, tập đoàn cứ điểm gồm 49 cứ điểm, chia thành ba phân khu là phân khu Bắc, phân khu Trung tâm và phân khu Nam, cùng hai sân bay.

Ba phân khu của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ gồm những gì?

Phân khu Bắc gồm các cụm Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo. Phân khu Trung tâm ở giữa cánh đồng Mường Thanh với hầm chỉ huy, sân bay chính và dãy cao điểm phía Đông. Phân khu Nam là cụm Hồng Cúm có sân bay dự bị.

Vì sao quân Pháp gọi Điện Biên Phủ là pháo đài bất khả xâm phạm?

Họ tin vào hoả lực mạnh, không quân và hai sân bay, cách bố trí các cứ điểm yểm trợ lẫn nhau, cùng giả định rằng đối phương không thể đưa pháo lớn vào và không thể tiếp tế cho một lực lượng lớn đánh dài ngày giữa núi rừng.

Ai chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ?

Người chỉ huy tập đoàn cứ điểm là tướng De Castries, được thăng cấp thiếu tướng trong thời gian chiến dịch diễn ra. Chiều 7/5/1954, ông cùng bộ tham mưu bị bắt sống tại hầm chỉ huy trong phân khu Trung tâm.

Điểm yếu lớn nhất của tập đoàn cứ điểm là gì?

Điểm yếu lớn nhất là chỉ có đường tiếp tế bằng không quân. Khi pháo của ta khống chế rồi cắt sân bay Mường Thanh, toàn bộ hệ thống phải sống nhờ thả dù và không còn đường rút hay đường cứu viện trên bộ.

Hôm nay còn xem được dấu tích tập đoàn cứ điểm ở đâu?

Có thể xem hầm chỉ huy De Castries, đồi A1, đồi Him Lam, đồi Độc Lập, cụm Hồng Cúm và các đoạn hào tại tỉnh Điện Biên. Nên ghé Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ trước để nắm sơ đồ chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138