KhangChien.comKháng Chiến
Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954

Kéo pháo vào trận địa Điện Biên Phủ: những con đường kéo pháo bằng sức người

Những khẩu pháo nặng hàng tấn được kéo bằng dây tời và sức người qua đèo dốc vào Điện Biên Phủ, rồi kéo ra, rồi kéo vào lần nữa. Chuyện kéo pháo kể đầy đủ.

An old artillery piece under a tin roof shelter on a steep jungle hillside, thick ropes coiled beside the wheels, morning fog drifting through tall trees

Để đưa lựu pháo và pháo cao xạ vào trận địa quanh lòng chảo Điện Biên Phủ, bộ đội đã mở những con đường mới qua núi rồi kéo pháo bằng dây và sức người, mỗi đêm chỉ tiến được một quãng ngắn. Mỗi khẩu lựu pháo nặng trên hai tấn; đoạn đường kéo đầy dốc cao, vực sâu. Khi phương châm tác chiến đổi cuối tháng 1/1954, chính những khẩu pháo vừa kéo vào lại được lệnh kéo ra, rồi đưa vào lần nữa theo đường mới, vào các trận địa kiên cố.

Kéo pháo trở thành biểu tượng của sức người ở Điện Biên Phủ, đi vào thơ ca, âm nhạc và tâm thức nhiều thế hệ. Bài này kể lại vì sao phải kéo bằng tay, việc kéo diễn ra thế nào, những hy sinh như của anh Tô Vĩnh Diện, và vì sao trận địa pháo là điều phía Pháp không lường trước.

Vì sao phải kéo pháo bằng sức người

Con đường từ hậu phương lên Điện Biên Phủ phải qua nhiều đèo dốc, có đoạn chỉ là đường mòn. Bộ đội công binh và thanh niên xung phong đã sửa, mở rộng đường cho ô tô chạy được tới gần mặt trận. Nhưng từ chỗ ô tô dừng lại tới các trận địa trên sườn núi bao quanh lòng chảo, không có đường nào cho xe kéo. Pháo phải vượt rừng, lên dốc, xuống vực, đặt vào những vị trí đối phương không ngờ tới.

Phương án được chọn là mở đường mới vừa đủ cho pháo đi, rồi kéo bằng dây tời buộc vào gốc cây, hàng trăm người cùng kéo trên mỗi khẩu. Lựu pháo 105 ly nặng trên hai tấn, pháo cao xạ 37 ly cũng nặng nề không kém trên địa hình ấy. Lên dốc thì kéo từng chút một, xuống dốc thì phải hãm, chèn bánh bằng gỗ, giữ dây để pháo không lao xuống vực. Việc kéo chủ yếu làm ban đêm để tránh máy bay trinh sát; ban ngày pháo được ngụy trang dưới tán rừng.

Mở đường cho pháo: công binh và thanh niên xung phong

Trước khi có chuyện kéo pháo, phải có đường để kéo. Từ cuối năm 1953, các đơn vị công binh, thanh niên xung phong và dân công được giao sửa chữa, mở rộng tuyến đường từ hậu phương lên Tây Bắc, rồi mở thêm những đoạn đường mới vào sát lòng chảo. Công cụ chủ yếu là cuốc, xẻng, xà beng, búa, thuốc nổ phá đá; phần lớn khối lượng đất đá được đào và chuyển bằng tay.

Đường kéo pháo có đặc điểm riêng: không cần rộng như đường ô tô, nhưng phải đủ chắc cho bánh pháo nặng, có chỗ buộc tời, có chỗ nghỉ để chèn bánh, và quan trọng là phải giấu được dưới tán rừng. Nhiều đoạn đi men sườn núi, một bên là vách, một bên là vực. Máy bay đối phương thường xuyên trinh sát và ném bom các tuyến đường, nên lực lượng làm đường vừa mở vừa sửa, có đội chuyên trực ở các trọng điểm để san lấp hố bom ngay trong đêm. Không có những con đường này, mọi kế hoạch về trận địa pháo đều chỉ nằm trên giấy; vì thế khi kể chuyện kéo pháo, không thể quên người mở đường.

Lần kéo vào thứ nhất

Theo phương án đánh nhanh, pháo phải vào trận địa trước ngày nổ súng cuối tháng 1/1954. Các đơn vị pháo binh và bộ binh được huy động kéo suốt nhiều ngày đêm liền. Có những đêm cả đơn vị chỉ đưa pháo đi được vài trăm mét vì dốc quá cao, đất trơn, dây đứt phải nối lại. Mưa rừng làm đường lầy, người kéo trượt ngã liên tục.

Bài hát "Hò kéo pháo" của nhạc sĩ Hoàng Vân ra đời từ chính những đêm như thế, ghi lại tiếng hò nhịp nhàng giúp hàng trăm người cùng dồn sức một lúc. Tiếng hò không chỉ để động viên mà còn có tác dụng kỹ thuật: mọi người kéo cùng một nhịp thì lực mới dồn được vào dây, pháo mới nhích lên. Cuối cùng các khẩu pháo đã vào gần trận địa dự kiến, chậm hơn kế hoạch, buộc ngày nổ súng phải lùi lại.

Lệnh kéo pháo ra và sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện

Ngày 26/1/1954, khi bộ chỉ huy chiến dịch quyết định đổi sang phương châm đánh chắc tiến chắc, mệnh lệnh đầu tiên là kéo pháo ra khỏi các trận địa lộ, về nơi tập kết. Với những người vừa đổ mồ hôi, có khi cả máu, để đưa pháo vào, đây là mệnh lệnh khó hiểu và khó chấp hành. Nhưng các đơn vị vẫn chấp hành nghiêm, và việc kéo ra hoá ra còn gian nan hơn vì đối phương đã phát hiện một số đoạn đường, liên tục bắn phá.

Trong những đêm kéo pháo ra, anh Tô Vĩnh Diện, chiến sĩ pháo binh, đã hy sinh khi lao vào chèn bánh, giữ cho khẩu pháo không lao xuống vực lúc dây kéo bị đứt trên đoạn dốc. Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên anh nay được đặt cho đường phố, trường học ở nhiều địa phương; tấm gương "lấy thân mình chèn pháo" trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của chiến dịch. Nhiều chiến sĩ khác cũng đã ngã xuống trên các con đường kéo pháo, phần lớn không để lại tên trong sách vở.

Kéo vào lần hai, vào những trận địa kiên cố

Theo phương án mới, công binh mở thêm đường để ô tô kéo pháo vào gần hơn ở một số đoạn, giảm bớt quãng phải kéo tay. Quan trọng hơn, trận địa pháo được thiết kế lại hoàn toàn. Thay vì trận địa lộ thiên, mỗi khẩu pháo có hầm riêng đào sâu vào sườn núi, nắp hầm dày, có đường cho pháo đẩy ra bắn rồi rút vào. Bên cạnh là hầm cho pháo thủ và hầm chứa đạn.

Bộ đội còn làm nhiều trận địa giả với pháo giả bằng gỗ, tre để thu hút máy bay và pháo đối phương bắn vào. Các trận địa được ngụy trang kỹ bằng cây rừng, thay lá thường xuyên để màu không lệch so với xung quanh. Toàn bộ công việc diễn ra trong gần một tháng rưỡi, song song với việc chuẩn bị của bộ binh và hậu cần. Khi chiến dịch mở màn ngày 13/3, các trận địa pháo của ta trên sườn núi phía Bắc và phía Đông bắn trúng các cứ điểm, sân bay, trận địa pháo đối phương mà phần lớn không bị phát hiện.

Trận địa pháo đã làm thay đổi trận đánh thế nào

Vô hiệu hoá pháo binh đối phương. Pháo của tập đoàn cứ điểm bắn trả không tìm được mục tiêu vì pháo ta đã rút vào hầm. Ưu thế hoả lực mà phía Pháp dựa vào bị lung lay ngay từ những ngày đầu.

Khống chế sân bay. Sân bay Mường Thanh nằm trong tầm pháo. Máy bay hạ cánh, cất cánh trở nên rất nguy hiểm, rồi gần như không thể; tiếp tế phải chuyển sang thả dù.

Pháo cao xạ hạn chế không quân. Lưới pháo cao xạ bố trí quanh lòng chảo buộc máy bay đối phương bay cao, ném bom và thả dù kém chính xác. Nhiều máy bay bị bắn rơi.

Yểm trợ bộ binh từng trận. Mỗi trận đánh vào cứ điểm đều mở đầu bằng pháo bắn chuẩn bị, sau đó bắn chặn viện binh. Bộ binh nhờ vậy xung phong với ít tổn thất hơn.

Người pháo thủ sống và chiến đấu trong trận địa

Khi pháo đã vào hầm, cuộc sống của pháo thủ gắn chặt với trận địa trong gần hai tháng. Ban ngày phải giữ im lặng, ngụy trang, tránh mọi dấu hiệu khói lửa có thể bị máy bay phát hiện. Ban đêm mới vận chuyển đạn, sửa hầm, thay lá ngụy trang. Đạn pháo được đưa tới bằng xe, bằng gánh, có lúc bằng tay qua những đoạn hào dài.

Mỗi lần bắn đều phải tính toán kỹ vì đạn quý, không được bắn lãng phí. Pháo thủ đẩy pháo ra khỏi hầm, bắn theo lệnh rồi nhanh chóng đẩy vào, trước khi máy bay và pháo đối phương kịp phản ứng. Ở các đợt đánh lớn, trận địa phải bắn liên tục nhiều giờ, nòng pháo nóng rực, pháo thủ thay phiên nhau dưới làn đạn bắn trả. Trận địa pháo cao xạ thì phải trực chiến suốt ngày, đối mặt trực tiếp với máy bay đánh phá. Sự bền bỉ ấy ít được kể bằng những câu chuyện anh hùng riêng lẻ, nhưng chính nó giữ cho hoả lực của chiến dịch không bị đứt quãng suốt 56 ngày đêm.

Ký ức kéo pháo hôm nay

Ngày nay, ở tỉnh Điện Biên còn có các điểm di tích gắn với đường kéo pháo và trận địa pháo, cùng tượng đài, bia tưởng niệm những người đã hy sinh. Trong Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, khu trưng bày về kéo pháo có hiện vật dây kéo, bánh xe, pháo thật cùng mô hình tái hiện con đường qua núi. Nhiều đoàn học sinh, cựu chiến binh khi về đây đều dừng lại khá lâu ở khu vực này.

Với người kể chuyện cho con cháu, câu chuyện kéo pháo dễ chạm tới người nghe vì nó cụ thể: một khẩu pháo nặng như hai chiếc ô tô, một con dốc trơn trong đêm, hàng trăm người cùng kéo theo một nhịp hò. Nên kể đúng mức, tránh thêm thắt chi tiết không có nguồn; cái thật đã đủ sức nặng. Có thể cho trẻ nghe bài "Hò kéo pháo", rồi hỏi vì sao người ta phải hò khi kéo, từ đó dẫn sang chuyện sức mạnh của tập thể trong kháng chiến.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bộ đội phải kéo pháo bằng tay vào Điện Biên Phủ?

Vì từ chỗ ô tô dừng lại tới các trận địa trên sườn núi quanh lòng chảo không có đường cho xe. Bộ đội phải mở đường mới qua rừng núi rồi kéo pháo bằng dây tời và sức người, chủ yếu vào ban đêm để tránh máy bay.

Pháo kéo vào Điện Biên Phủ nặng bao nhiêu?

Lựu pháo 105 ly mỗi khẩu nặng trên hai tấn, pháo cao xạ cũng rất nặng khi phải đưa qua dốc và vực. Hàng trăm người cùng kéo một khẩu, có đêm chỉ đi được vài trăm mét.

Vì sao pháo đã kéo vào lại phải kéo ra?

Ngày 26/1/1954, bộ chỉ huy chiến dịch đổi phương châm sang đánh chắc tiến chắc. Trận địa pháo lộ thiên theo phương án cũ quá dễ bị phát hiện, nên pháo được kéo ra và sau đó đưa vào các trận địa kiên cố mới.

Tô Vĩnh Diện hy sinh như thế nào?

Trong những đêm kéo pháo ra cuối tháng 1/1954, khi dây kéo bị đứt trên đoạn dốc, anh Tô Vĩnh Diện đã lao vào chèn bánh, giữ cho khẩu pháo không lao xuống vực và hy sinh. Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bài hát Hò kéo pháo do ai sáng tác?

Bài Hò kéo pháo do nhạc sĩ Hoàng Vân sáng tác, gắn với những đêm kéo pháo ở chiến dịch Điện Biên Phủ. Tiếng hò giúp hàng trăm người dồn sức cùng một nhịp khi kéo dây.

Trận địa pháo kiên cố ở Điện Biên Phủ khác trận địa lộ thế nào?

Trận địa kiên cố đào sâu vào sườn núi, mỗi khẩu có hầm riêng, nắp dày, có đường đẩy pháo ra bắn rồi rút vào, kèm trận địa giả để nghi binh. Nhờ vậy pháo ta ít bị phát hiện và pháo đối phương bắn trả không hiệu quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138