KhangChien.comKháng Chiến
Tri ân thương binh, liệt sĩ

Ngày Thương binh – Liệt sĩ 27/7: nguồn gốc và các hoạt động tri ân ở cơ sở

Ngày 27/7 bắt nguồn từ Ngày Thương binh toàn quốc năm 1947, từ năm 1955 gọi là Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Lịch sử ngày lễ và các việc tri ân thường làm ở cơ sở.

Quiet village memorial courtyard in northern Vietnam at early evening, rows of white chrysanthemum pots and incense smoke drifting, elderly villagers seen from behind

Ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ của Việt Nam. Ngày này bắt nguồn từ Ngày Thương binh toàn quốc được tổ chức lần đầu vào 27/7/1947, giữa những năm đầu kháng chiến chống Pháp; từ năm 1955, ngày lễ được mở rộng thành Ngày Thương binh – Liệt sĩ để tưởng nhớ cả những người đã hy sinh.

Hằng năm, quanh ngày 27/7, cả nước bước vào tháng tri ân: viếng nghĩa trang, thắp nến, thăm hỏi gia đình thương binh, liệt sĩ, sửa nhà, chăm mộ. Phần dưới kể lại lịch sử ngày lễ theo cách trình bày phổ biến của sử liệu chính thống, rồi đi vào những việc cụ thể mà thôn, xã, trường học và từng gia đình vẫn làm, kèm vài lưu ý để việc tri ân giữ được sự chân thành.

Ngày Thương binh đầu tiên năm 1947

Năm 1947, cuộc kháng chiến toàn quốc mới bước sang tháng thứ bảy. Số thương binh từ các mặt trận đưa về hậu phương ngày một nhiều, trong khi đất nước còn nghèo, cơ quan đầu não phải rời lên chiến khu Việt Bắc. Việc chăm lo cho người bị thương trở thành nỗi lo chung của chính quyền kháng chiến và của từng làng xóm đón thương binh về điều trị.

Theo các tài liệu lịch sử chính thống, vào tháng 6/1947, một hội nghị được tổ chức tại vùng Đại Từ, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để bàn việc chăm sóc thương binh và gia đình người đã hy sinh. Hội nghị thống nhất chọn ngày 27/7 làm Ngày Thương binh toàn quốc, để cả nước có dịp bày tỏ lòng biết ơn và góp sức giúp đỡ thương binh.

Trong dịp đầu tiên ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Ban tổ chức, nêu rõ công lao của thương binh và kêu gọi đồng bào giúp đỡ họ. Người góp một chiếc áo lụa, một tháng lương và một bữa ăn của mình cùng cán bộ trong Phủ Chủ tịch để ủng hộ thương binh. Từ đó, trong nhiều năm liền, Người đều gửi thư hoặc quà vào dịp 27/7, và hình ảnh ấy trở thành nét quen thuộc khi kể về ngày lễ.

Từ Ngày Thương binh đến Ngày Thương binh – Liệt sĩ

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, miền Bắc có điều kiện tổ chức lại việc chăm lo cho người có công. Từ năm 1955, Ngày Thương binh được đổi thành Ngày Thương binh – Liệt sĩ, để ngày lễ không chỉ hướng tới người còn sống mang thương tật mà còn ghi nhớ những người đã ngã xuống và gia đình của họ.

Qua cuộc kháng chiến chống Mỹ và các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới sau năm 1975, số thương binh, liệt sĩ tăng lên rất lớn. Ngày 27/7 vì thế mang ý nghĩa rộng: ghi nhớ mọi thế hệ đã hy sinh xương máu cho độc lập, thống nhất và chủ quyền đất nước. Cùng với ngày lễ, nhà nước xây dựng hệ thống chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, được thể chế hoá trong pháp lệnh và các văn bản hướng dẫn qua từng thời kỳ.

Một điểm hay bị hỏi: 27/7 không phải ngày nghỉ lễ chính thức của người lao động, nhưng là ngày kỷ niệm lớn, có lễ tưởng niệm ở nhiều cấp. Các năm tròn như năm mươi, sáu mươi, bảy mươi năm thường có lễ kỷ niệm quy mô lớn. Tháng 7 hằng năm nhiều nơi gọi là tháng tri ân hoặc tháng đền ơn đáp nghĩa, gắn với đợt thăm hỏi, tặng quà và các phong trào xã hội kéo dài suốt tháng.

Tháng tri ân ở thôn, xã thường có những việc gì

Ở cấp cơ sở, tức thôn, tổ dân phố và xã, phường sau sắp xếp, các hoạt động quanh ngày 27/7 thường lặp lại theo một nếp quen. Tuỳ điều kiện từng nơi, có thể gặp những việc sau:

  • Dọn dẹp, sơn sửa nghĩa trang liệt sĩ của xã, nhổ cỏ, trồng hoa quanh đài Tổ quốc ghi công trước ngày lễ.
  • Lễ dâng hương, đặt vòng hoa tưởng niệm tại nghĩa trang hoặc đài tưởng niệm, thường vào sáng 27/7 hoặc những ngày sát trước.
  • Lễ thắp nến tri ân vào buổi tối, phần lớn do đoàn thanh niên và trường học đứng ra tổ chức cùng ban quản lý nghĩa trang.
  • Thăm hỏi, tặng quà thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học.
  • Gặp mặt người có công và gia đình chính sách tại hội trường xã, nghe kể chuyện truyền thống.
  • Sửa chữa, xây mới nhà tình nghĩa, nhận chăm sóc phụng dưỡng mẹ liệt sĩ, thương binh nặng còn sống một mình.
  • Rà soát hồ sơ người có công còn tồn đọng, hướng dẫn gia đình về thủ tục, theo quy định và cơ quan hiện hành.

Phần lớn các việc trên không cần nhiều tiền mà cần người làm thật và làm đều. Một buổi chiều nhổ cỏ cho nghĩa trang xã hay một lần ngồi nghe ông thương binh trong xóm kể chuyện nhiều khi có ý nghĩa hơn một món quà gửi vội.

Người dân muốn góp sức có thể hỏi trưởng thôn, tổ trưởng dân phố hoặc chi hội cựu chiến binh xem năm nay xã có kế hoạch gì, cần người vào việc nào. Doanh nghiệp, nhóm thiện nguyện muốn tặng quà nên đi cùng cán bộ địa phương để quà tới đúng người, tránh nơi nhận trùng nhiều đợt còn nơi khác không ai hỏi tới. Sau mỗi đợt, danh sách nhận quà và khoản đã chi nên được công khai ở nhà văn hoá thôn để mọi người cùng biết.

Thăm hỏi gia đình chính sách cho đúng mực

Hỏi trước, đến sau. Nên báo trước cho gia đình hoặc nhờ cán bộ thôn hỏi giờ thuận tiện. Nhiều thương binh nặng, người cao tuổi có giờ nghỉ, giờ uống thuốc riêng; đến bất ngờ một đoàn đông người dễ làm họ mệt.

Đoàn gọn, thời gian ngắn. Một đoàn vài người, ngồi chừng hai mươi, ba mươi phút là vừa. Tránh kéo cả hàng chục người vào một căn nhà nhỏ chỉ để chụp ảnh trao quà rồi đi.

Quà hợp nhu cầu. Nếu có thể, hỏi trước gia đình đang cần gì: thuốc men theo đơn bác sĩ đã kê, đồ dùng sinh hoạt, sửa mái nhà, lắp tay vịn nhà vệ sinh. Quà thiết thực có giá trị hơn quà hình thức.

Lắng nghe nhiều hơn nói. Người già thường muốn kể về đồng đội, về người con, người chồng đã mất. Ngồi nghe, hỏi thêm vài câu, ghi lại tên người được nhắc tới là cách tôn trọng tốt nhất. Đừng vội ngắt lời để chuyển sang phần phát biểu.

Giữ thể diện cho người nhận. Không chụp cận cảnh vết thương, không đăng ảnh hoàn cảnh khó khăn kèm lời bình thương hại. Nếu muốn ghi hình, xin phép và để gia đình chọn khung hình.

Trường học và đoàn thanh niên trong tháng 7

Tháng 7 rơi vào kỳ nghỉ hè, nên hoạt động của học sinh thường do đoàn thanh niên, đội thiếu niên ở xã, phường tổ chức. Những việc phổ biến là nhận chăm sóc một khu mộ, tổ chức buổi nghe kể chuyện truyền thống, thăm mẹ liệt sĩ, giúp gia đình thương binh dọn nhà, làm vườn. Với học sinh lớn, có thể giao việc ghi chép lại câu chuyện của một người có công trong xóm, có sự đồng ý của gia đình.

Điều quan trọng là giải thích cho các em vì sao làm việc đó. Trước buổi đi viếng, dành mười phút kể về người liệt sĩ quê mình: tên, năm sinh, đơn vị, nơi hy sinh, nếu có. Một cái tên cụ thể làm các em nhớ hơn mọi bài học chung chung. Khi về, mỗi em có thể viết vài dòng về điều mình thấy, không chấm điểm, không thi đua xếp hạng.

Các trường nên tránh biến tháng tri ân thành phong trào chạy chỉ tiêu, ví dụ yêu cầu mỗi lớp nộp bao nhiêu ảnh hoạt động. Khi trẻ hiểu rằng mình đến để biết ơn chứ không phải để hoàn thành nhiệm vụ, thái độ ở nghĩa trang sẽ tự khắc trang nghiêm hơn.

Những điều nên tránh trong dịp 27/7

Tháng tri ân ngày càng được quan tâm, kéo theo vài thói quen không hay. Một số điều nên tránh:

  • Chụp ảnh tạo dáng, cười đùa, quay video vui nhộn giữa các hàng mộ để đăng mạng xã hội.
  • Dẫm lên mộ, ngồi lên bia, để rác, vỏ hộp nến, túi ni lông lại sau buổi lễ.
  • Kêu gọi quyên góp danh nghĩa tri ân liệt sĩ mà không công khai thu chi, hoặc nhờ người lạ chuyển tiền hộ.
  • Đăng thông tin cá nhân, địa chỉ, số tài khoản của gia đình thương binh, liệt sĩ lên mạng khi chưa được đồng ý.
  • Chia sẻ thông tin chính sách, mức trợ cấp không rõ nguồn; mọi thắc mắc nên hỏi thẳng cán bộ phụ trách người có công ở xã, phường.
  • Chỉ đến vào ngày lễ rồi để nghĩa trang vắng lạnh cả năm.

Ngày 27/7 cũng không phải dịp để tranh luận về chính sách hay so bì quyền lợi. Thắc mắc về chế độ nên gửi đúng nơi, đúng kênh; ngày lễ dành cho việc tưởng nhớ.

Giữ ngày 27/7 trong mỗi gia đình

Với những nhà có người thân là liệt sĩ, ngày 27/7 thường gắn với mâm cơm tưởng nhớ, một nén hương trên bàn thờ, một chuyến về nghĩa trang. Với nhà có ông bà từng đi bộ đội, thanh niên xung phong, dân công, đây là dịp tốt để con cháu hỏi chuyện: ông ở đơn vị nào, đi những đâu, đồng đội còn ai. Những câu chuyện ấy, nếu không ghi lại, sẽ mất theo thời gian.

Những gia đình không có người thân tham gia kháng chiến vẫn có thể giữ ngày này theo cách riêng: đưa con tới nghĩa trang liệt sĩ gần nhà, đọc tên một vài người trên bia, giải thích vì sao có những ngôi mộ không tên. Một việc nhỏ nhưng làm đều đặn mỗi năm sẽ trở thành nếp nhà.

Sau cùng, tri ân không chỉ gói trong một ngày. Người thương binh trong xóm cần được hỏi han cả vào những ngày thường; mẹ liệt sĩ già yếu cần người qua lại suốt năm. Ngày 27/7 nhắc mọi người nhớ, còn việc giữ cho sự nhớ ấy kéo dài là phần của từng cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Ngày 27/7 là ngày gì?

Ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ của Việt Nam, dịp cả nước tưởng nhớ những người đã hy sinh và tri ân thương binh, gia đình liệt sĩ. Ngày này bắt nguồn từ Ngày Thương binh toàn quốc tổ chức lần đầu năm 1947.

Ngày Thương binh – Liệt sĩ có từ năm nào?

Ngày Thương binh toàn quốc được tổ chức lần đầu vào 27/7/1947 trong kháng chiến chống Pháp. Từ năm 1955, ngày lễ được đổi tên thành Ngày Thương binh – Liệt sĩ để ghi nhớ cả những người đã hy sinh, không riêng thương binh.

Ngày 27/7 có được nghỉ làm không?

Ngày 27/7 không nằm trong danh sách ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương của người lao động. Đây là ngày kỷ niệm lớn, có lễ tưởng niệm ở nhiều cấp; muốn biết lịch nghỉ cụ thể nên xem quy định hiện hành về ngày nghỉ lễ.

Ngày Thương binh đầu tiên được quyết định ở đâu?

Theo tài liệu lịch sử chính thống, quyết định chọn ngày 27/7 được đưa ra tại một hội nghị tổ chức tháng 6/1947 ở vùng Đại Từ, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc chăm lo thương binh.

Tháng tri ân ở xã thường làm những gì?

Thường có dọn dẹp nghĩa trang liệt sĩ, lễ dâng hương, lễ thắp nến tri ân, thăm hỏi tặng quà gia đình chính sách, sửa nhà tình nghĩa và gặp mặt người có công. Mỗi xã, phường tổ chức theo điều kiện và kế hoạch riêng.

Đi thăm gia đình thương binh, liệt sĩ cần lưu ý gì?

Nên hẹn trước, đi đoàn gọn, ngồi không quá lâu, chọn quà theo nhu cầu thật của gia đình và lắng nghe nhiều hơn nói. Không chụp ảnh vết thương hay đăng hoàn cảnh của họ lên mạng khi chưa được đồng ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138