KhangChien.comKháng Chiến
Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954

Từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc": quyết định khó khăn nhất

Cuối tháng 1/1954, chỉ ít giờ trước giờ nổ súng, bộ chỉ huy chiến dịch hoãn trận, kéo pháo ra, đổi sang đánh chắc tiến chắc. Vì sao và quyết định ấy cứu gì.

A forest clearing at dusk with a low thatched command hut half hidden under tall trees, a narrow muddy path leading in, cool blue evening light, no people

Ngày 26/1/1954, ngay trước giờ nổ súng dự kiến, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Chỉ huy trưởng chiến dịch, quyết định hoãn trận đánh, ra lệnh kéo pháo ra và chuyển phương châm từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc". Lý do cốt lõi: tập đoàn cứ điểm đã được tăng cường mạnh, trong khi bộ đội ta chưa từng đánh loại công sự này; lao vào một trận quyết chiến ngắn ngày có nguy cơ thất bại rất lớn.

Về sau, Đại tướng nhiều lần nhắc lại rằng đây là quyết định khó khăn nhất trong đời chỉ huy của ông. Bài này giải thích hai phương châm khác nhau ra sao, tình hình nào buộc phải đổi, việc đổi đã được thực hiện thế nào, và vì sao giới nghiên cứu quân sự coi đây là bước ngoặt của cả chiến dịch.

Phương án ban đầu: đánh nhanh thắng nhanh

Khi chiến dịch được quyết định vào tháng 12/1953, tập đoàn cứ điểm còn đang được xây dựng. Lúc đó có ý kiến cho rằng nên tận dụng thời điểm đối phương chưa củng cố xong, dùng ưu thế quân số đánh một trận tập trung, giải quyết trong thời gian ngắn, dự tính khoảng ba đêm hai ngày. Đánh nhanh có lợi rõ ràng: bộ đội còn sung sức, không phải nuôi quân dài ngày ở vùng rừng núi xa hậu phương, tránh được mùa mưa Tây Bắc.

Theo phương án này, pháo được kéo vào các trận địa ở sườn núi sát lòng chảo, chủ yếu là trận địa lộ thiên, bắn thẳng. Bộ binh sẽ tiến công từ nhiều hướng cùng lúc, thọc sâu vào khu trung tâm. Ngày nổ súng được ấn định vào cuối tháng 1/1954 và đã phải lùi một lần vì việc kéo pháo chậm hơn dự kiến. Các đơn vị đã vào vị trí, khí thế lên cao, bộ đội sẵn sàng chờ lệnh. Chính vì không khí ấy, việc thay đổi vào phút chót trở thành một quyết định nặng nề.

Những dấu hiệu cho thấy đánh nhanh có thể thất bại

Đối phương mạnh lên từng ngày. Trong gần hai tháng, quân Pháp đưa thêm nhiều tiểu đoàn, xây hầm, rào dây thép gai, đặt mìn. Tập đoàn cứ điểm lúc này không còn là mục tiêu dễ đánh như khi mới hình thành.

Bộ đội chưa có kinh nghiệm. Các đại đoàn đã quen đánh cứ điểm đơn lẻ và đánh vận động, nhưng chưa từng tiến công một hệ thống nhiều cứ điểm yểm trợ lẫn nhau, có xe tăng và không quân hỗ trợ.

Pháo đặt ở trận địa lộ. Trận địa pháo bắn thẳng trên sườn núi khó che giấu. Nếu bị máy bay và pháo đối phương phát hiện, lực lượng pháo binh quý giá có thể bị tổn thất ngay từ những giờ đầu.

Phải vượt cánh đồng trống. Muốn thọc sâu vào trung tâm, bộ binh phải vượt quãng đồng trống dưới hoả lực dày đặc. Đánh liên tục trong ba đêm hai ngày, nếu một mũi bị chặn, cả kế hoạch có thể đổ vỡ.

Hệ quả của một thất bại. Đây là lực lượng chủ lực tinh nhuệ nhất. Thua ở Điện Biên Phủ không chỉ là mất một trận mà có thể làm thay đổi cục diện cả cuộc kháng chiến.

Đêm 26/1/1954 và cuộc họp quyết định

Theo hồi ức của Đại tướng và tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, ông đã cân nhắc rất lâu trước khi triệu tập Đảng uỷ mặt trận. Điều khó không nằm ở phân tích mà ở chỗ phải đi ngược lại một kế hoạch đã được thông qua, đã chuẩn bị gần xong, trong khi khí thế bộ đội rất cao. Cuối cùng, cuộc họp thống nhất: hoãn cuộc tiến công, ra lệnh cho bộ đội lui về địa điểm tập kết, kéo pháo ra, chuẩn bị lại theo phương châm đánh chắc tiến chắc.

Mệnh lệnh được thực hiện nghiêm, dù gây không ít băn khoăn ở các đơn vị. Để đánh lạc hướng đối phương, một bộ phận được giao hoạt động ở hướng Thượng Lào, khiến bộ chỉ huy Pháp tưởng chủ lực ta đang chuyển hướng. Trên thực tế, các đại đoàn vẫn ở quanh Điện Biên Phủ, bắt đầu một giai đoạn chuẩn bị mới kéo dài gần một tháng rưỡi. Sở chỉ huy chiến dịch sau đó được đặt trong rừng Mường Phăng, nay là một điểm di tích quan trọng của tỉnh Điện Biên.

Bộ đội đón nhận mệnh lệnh hoãn trận ra sao

Với người lính đã vào vị trí xuất phát, lệnh lui quân trước giờ nổ súng là một cú hẫng lớn. Nhiều đơn vị đã làm lễ xuất quân, viết thư về nhà, chuẩn bị tinh thần cho trận đánh. Hồi ký của các cựu chiến binh thường nhắc đến những ngày đầu sau mệnh lệnh ấy với cảm giác băn khoăn, thậm chí có người lo rằng chiến dịch sẽ bị bỏ dở.

Công tác chính trị trong các đơn vị lúc này trở nên đặc biệt quan trọng. Cán bộ giải thích cho bộ đội vì sao phải chuẩn bị lại, vì sao tập đoàn cứ điểm không thể đánh theo cách cũ, và vì sao giữ được lực lượng chủ lực cũng là giữ được thắng lợi lâu dài. Các đơn vị được tổ chức học tập kinh nghiệm đánh công sự, tập luyện trên các mô hình cứ điểm dựng giống thực địa, tập phá rào, đánh lô cốt, đào hào dưới hoả lực. Khoảng thời gian tưởng như chững lại hoá ra là dịp để cả lực lượng nâng trình độ, nên khi trận đánh thật bắt đầu, bộ đội bước vào với sự tự tin dựa trên chuẩn bị chứ không chỉ dựa trên khí thế.

Đánh chắc tiến chắc nghĩa là gì trên thực địa

Đánh chắc tiến chắc không có nghĩa là đánh chậm cho an toàn, mà là chia một trận quyết chiến lớn thành nhiều trận nhỏ, đánh trận nào chắc thắng trận ấy, giữ được thế chủ động trong suốt quá trình. Mỗi bước tiến đều phải có chuẩn bị đủ: đường, trận địa, hào, đạn, lương thực, lực lượng dự bị.

Trên thực địa, phương châm mới được thể hiện bằng bốn việc. Một là làm đường mới cho xe kéo pháo vào gần hơn. Hai là xây trận địa pháo kiên cố, đào sâu vào sườn núi, có hầm cho người và pháo, có trận địa giả để nghi binh. Ba là đào hệ thống hào trục, hào nhánh để bộ binh tiến sát dưới đất. Bốn là tích trữ lương thực, đạn dược đủ cho một chiến dịch dài ngày, kéo theo một cuộc huy động dân công lớn hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Nhờ vậy, khi đợt một mở màn ngày 13/3, bộ đội đánh vào từng cụm cứ điểm phía Bắc với ưu thế tập trung, chứ không dàn trải trên toàn mặt trận.

So sánh hai phương châm

Đặt hai phương án cạnh nhau sẽ thấy sự khác biệt không chỉ ở tốc độ mà ở cả cách tổ chức lực lượng, hậu cần và mức rủi ro.

Tiêu chíĐánh nhanh thắng nhanhĐánh chắc tiến chắc
Thời gian dự kiếnKhoảng ba đêm hai ngàyDài ngày, chia nhiều đợt
Cách tiến côngTiến công đồng loạt, thọc sâu vào trung tâmĐánh từng cụm, lấn dần bằng hào
Trận địa pháoChủ yếu lộ thiên, bắn thẳngKiên cố, đào sâu, có trận địa giả
Hậu cầnÍt hơn, cần trong thời gian ngắnRất lớn, nuôi quân nhiều tháng
Rủi ro chínhMột mũi bị chặn là cả kế hoạch đổ vỡMùa mưa, đường tiếp tế bị đánh phá kéo dài

Đánh chắc tiến chắc cũng có cái giá của nó: chiến dịch kéo dài sang mùa mưa, hậu cần phải gồng gánh gấp nhiều lần, bộ đội chịu gian khổ lâu hơn. Nhưng đổi lại, quyền chủ động nằm trong tay ta: chọn nơi đánh, chọn lúc đánh, và không đặt cả cuộc kháng chiến vào một trận đánh may rủi.

Đọc thêm về quyết định này ở đâu cho đúng

Nguồn đáng tin nhất để tìm hiểu quyết định ngày 26/1/1954 là hồi ký của chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp về chiến dịch Điện Biên Phủ, các công trình tổng kết chiến tranh của Viện Lịch sử quân sự, cùng phần trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Báo Quân đội nhân dân cũng thường đăng các bài nghiên cứu nhân dịp kỷ niệm 7/5.

Trên mạng có không ít bài kể lại cuộc họp đêm 26/1 với những câu thoại rất sinh động. Phần lớn là lời dựng lại, không có nguồn. Khi viết bài, thuyết trình hay kể cho học sinh, nên nói theo ý chính đã được ghi nhận: tình hình đối phương đã thay đổi, nguy cơ thất bại cao, quyết định hoãn trận và đổi phương châm, thay vì trích nguyên văn những câu không rõ xuất xứ. Cũng nên tránh lối kể đối lập cá nhân, vì quyết định cuối cùng được bộ chỉ huy chiến dịch thống nhất, và việc thực hiện nó là công sức của hàng vạn bộ đội, dân công.

Vì sao quyết định này được coi là bước ngoặt

Nhìn lại diễn biến, có thể thấy nhiều yếu tố làm nên chiến thắng đều bắt nguồn từ quyết định ngày 26/1. Trận địa pháo kiên cố khiến pháo binh đối phương bất lực ngay từ đợt một. Hệ thống hào giúp bộ binh áp sát cao điểm phía Đông và cắt sân bay mà không phải vượt đồng trống. Thời gian chuẩn bị dài cho phép hậu cần nhân dân dồn sức lên mặt trận.

Các nhà nghiên cứu quân sự trong và ngoài nước thường lấy quyết định này làm ví dụ về bản lĩnh của người chỉ huy: dám thay đổi kế hoạch khi thực tế đã khác, đặt sinh mạng bộ đội và mục tiêu chiến lược lên trên sức ép thời gian và tâm lý. Với người đọc hôm nay, bài học cũng gần gũi: một kế hoạch tốt ở thời điểm lập ra chưa chắc còn đúng khi hoàn cảnh đã đổi, và việc dừng lại để chuẩn bị lại đôi khi đòi hỏi nhiều dũng khí hơn việc lao lên.

Câu hỏi thường gặp

Quyết định đổi phương châm ở Điện Biên Phủ được đưa ra ngày nào?

Quyết định được đưa ra ngày 26/1/1954, ngay trước giờ nổ súng dự kiến. Bộ chỉ huy chiến dịch thống nhất hoãn tiến công, kéo pháo ra và chuyển sang phương châm đánh chắc tiến chắc.

Đánh nhanh thắng nhanh ở Điện Biên Phủ dự kiến đánh trong bao lâu?

Theo tài liệu phổ biến, phương án đánh nhanh dự tính giải quyết tập đoàn cứ điểm trong khoảng ba đêm hai ngày, bằng cách tiến công đồng loạt nhiều hướng và thọc sâu vào khu trung tâm.

Vì sao phải bỏ phương án đánh nhanh thắng nhanh?

Vì tập đoàn cứ điểm đã được tăng cường mạnh, bộ đội chưa có kinh nghiệm đánh loại công sự này, pháo đặt ở trận địa lộ dễ bị phát hiện và bộ binh phải vượt đồng trống dưới hoả lực lớn. Nguy cơ thất bại được đánh giá là quá cao.

Đánh chắc tiến chắc có phải là đánh chậm không?

Không hẳn. Đánh chắc tiến chắc là chia trận quyết chiến thành nhiều trận nhỏ, chuẩn bị kỹ từng bước, đánh trận nào chắc thắng trận ấy và giữ quyền chủ động. Chiến dịch dài hơn nhưng tổn thất được hạn chế.

Ai đưa ra quyết định đổi phương châm tác chiến?

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh kiêm Chỉ huy trưởng chiến dịch, là người đề xuất và chịu trách nhiệm chính. Quyết định được Đảng uỷ mặt trận thống nhất thông qua trước khi ra lệnh cho các đơn vị.

Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ đặt ở đâu?

Sở chỉ huy chiến dịch đặt trong rừng Mường Phăng, cách trung tâm Điện Biên Phủ khoảng vài chục ki-lô-mét. Nơi đây nay là khu di tích, còn giữ lán làm việc và hầm của Đại tướng cùng bộ chỉ huy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138