KhangChien.comKháng Chiến
Kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Hiệp định Pa-ri năm 1973: nội dung chính và con đường đi tới bàn ký

Hiệp định Pa-ri ký ngày 27/1/1973 sau gần năm năm đàm phán, buộc Mỹ cam kết tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam và rút hết quân khỏi miền Nam.

Grand conference hall in Paris with a long empty polished table and rows of chairs, tall windows with soft winter light, two diplomats seen from behind walking out

Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam được ký chính thức ngày 27/1/1973 tại Pa-ri, sau gần năm năm đàm phán bắt đầu từ tháng 5/1968. Nội dung cốt lõi: Hoa Kỳ và các nước cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; ngừng bắn ở miền Nam; Mỹ rút hết quân đội và quân các nước đồng minh trong 60 ngày; nhân dân miền Nam tự quyết định tương lai chính trị của mình.

Đây là văn bản pháp lý quốc tế quan trọng nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, là kết quả của cuộc đấu tranh kết hợp quân sự, chính trị và ngoại giao. Bài viết đi qua quá trình đàm phán, những người tham gia, các điều khoản chính, ý nghĩa và những gì diễn ra sau khi hiệp định được ký.

Từ Tết Mậu Thân tới bàn đàm phán

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, phía Mỹ buộc phải tính đến con đường đàm phán. Ngày 13/5/1968, cuộc đàm phán chính thức giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và Hoa Kỳ khai mạc tại Pa-ri, thủ đô nước Pháp. Trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là Bộ trưởng Xuân Thuỷ, và ông Lê Đức Thọ tham gia với tư cách cố vấn đặc biệt.

Vấn đề đầu tiên phía Việt Nam đặt ra là Mỹ phải chấm dứt không điều kiện việc ném bom miền Bắc. Sau nhiều tháng giằng co, ngày 1/11/1968, Mỹ tuyên bố chấm dứt ném bom miền Bắc. Từ ngày 25/1/1969, hội nghị mở rộng thành hội nghị bốn bên, gồm Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (về sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam), Hoa Kỳ và chính quyền Sài Gòn.

Đoàn đại biểu miền Nam do bà Nguyễn Thị Bình làm trưởng đoàn trong phần lớn thời gian đàm phán, và bà cũng là người đại diện phía Chính phủ Cách mạng lâm thời ký hiệp định năm 1973. Song song với các phiên họp công khai, những cuộc gặp riêng giữa ông Lê Đức Thọ và cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Henry Kissinger diễn ra từ năm 1970, là nơi các vấn đề then chốt được thảo luận thực chất.

Năm năm "vừa đánh vừa đàm"

Hội nghị Pa-ri là cuộc đàm phán dài nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX, với hàng trăm phiên họp công khai và nhiều cuộc gặp riêng. Phương châm của phía Việt Nam là "vừa đánh vừa đàm": kết quả trên chiến trường quyết định thế mạnh trên bàn đàm phán, còn bàn đàm phán là nơi công bố lập trường chính nghĩa, tranh thủ sự ủng hộ của dư luận thế giới.

Hai vấn đề gai góc nhất kéo dài suốt nhiều năm là việc rút quân và tương lai chính trị của miền Nam. Phía Mỹ muốn quân đội miền Bắc cũng phải rút khỏi miền Nam và duy trì chính quyền Sài Gòn; phía Việt Nam kiên trì đòi Mỹ rút quân đơn phương, không điều kiện và để nhân dân miền Nam tự quyết định công việc của mình.

Mỗi diễn biến lớn trên chiến trường đều in dấu lên bàn đàm phán: Đường 9 – Nam Lào năm 1971, cuộc tiến công chiến lược năm 1972, 81 ngày đêm ở Thành cổ Quảng Trị. Diễn đàn Pa-ri cũng trở thành nơi phía Việt Nam tiếp xúc với báo chí, các tổ chức, nhân sĩ quốc tế, góp phần làm dâng cao phong trào phản đối chiến tranh trên thế giới và ngay trong nước Mỹ.

Tháng 10/1972, tháng 12/1972 và ngày ký

Tháng 10/1972, sau những cuộc gặp riêng căng thẳng, hai bên thoả thuận được văn bản dự thảo hiệp định. Phía Việt Nam chấp nhận một số điều chỉnh, tách vấn đề quân sự với vấn đề chính trị để hiệp định sớm được ký. Tuy nhiên, phía Mỹ sau đó lật lại, đòi sửa đổi nhiều điểm, rồi mở cuộc tập kích bằng B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng tháng 12/1972.

Sau thất bại của cuộc tập kích 12 ngày đêm, ngày 8/1/1973 đàm phán được nối lại. Ngày 23/1/1973, hiệp định được ký tắt giữa ông Lê Đức Thọ và Henry Kissinger. Ngày 27/1/1973, lễ ký chính thức diễn ra tại Trung tâm Hội nghị quốc tế ở Pa-ri, giữa bốn bên tham gia hội nghị.

Nội dung bản hiệp định được ký về cơ bản giữ nguyên như bản dự thảo tháng 10/1972. Điều này cho thấy cuộc tập kích bằng B-52 đã không đạt được mục đích ép phía Việt Nam nhượng bộ thêm. Năm 1973, Giải Nobel Hoà bình được trao cho ông Lê Đức Thọ và Henry Kissinger; ông Lê Đức Thọ từ chối nhận, với lý do hoà bình chưa thực sự được lập lại ở Việt Nam.

Các điều khoản chính của Hiệp định Pa-ri

Hiệp định gồm nhiều chương, điều và các nghị định thư kèm theo. Theo cách tóm tắt trong sách giáo khoa lịch sử, có thể gom nội dung chính như sau:

Vấn đềNội dung cam kết
Quyền dân tộc cơ bảnHoa Kỳ và các nước cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam
Ngừng bắnNgừng bắn ở miền Nam từ 24 giờ ngày 27/1/1973 (giờ GMT); Hoa Kỳ cam kết chấm dứt mọi hoạt động quân sự chống miền Bắc
Rút quânHoa Kỳ rút hết quân đội của mình và quân các nước đồng minh trong 60 ngày, huỷ bỏ các căn cứ quân sự Mỹ, không tiếp tục dính líu quân sự hay can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam
Tương lai chính trị miền NamNhân dân miền Nam tự quyết định tương lai chính trị của mình thông qua tổng tuyển cử tự do, không có sự can thiệp của nước ngoài
Thực tế ở miền NamCác bên thừa nhận thực tế miền Nam có hai chính quyền, hai quân đội, hai vùng kiểm soát và ba lực lượng chính trị
Tù binhHai bên trao trả tù binh và dân thường bị bắt
Hàn gắn vết thương chiến tranhHoa Kỳ cam kết góp phần vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh ở Việt Nam và Đông Dương

Khi cần trích dẫn chính xác một điều khoản, nên đọc nguyên văn hiệp định trong các tuyển tập văn kiện đã xuất bản hoặc ấn phẩm của Bộ Ngoại giao, vì bản tóm tắt chỉ nêu ý chính.

Ý nghĩa của Hiệp định Pa-ri

Mỹ công nhận các quyền dân tộc cơ bản. Lần đầu tiên, trong một văn bản pháp lý quốc tế, Hoa Kỳ cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Quân Mỹ rút hết khỏi miền Nam. Ngày 29/3/1973, toán quân Mỹ cuối cùng rời miền Nam. Mục tiêu "đánh cho Mỹ cút" được hoàn thành, tạo ra so sánh lực lượng mới trên chiến trường.

Thắng lợi của đấu tranh kết hợp. Hiệp định là kết quả của gần hai mươi năm kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, trong đó mặt trận ngoại giao giữ vai trò đặc biệt ở giai đoạn cuối.

Được quốc tế bảo đảm. Tháng 3/1973, Hội nghị quốc tế về Việt Nam họp tại Pa-ri ký Định ước công nhận về mặt pháp lý quốc tế hiệp định và các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam.

Mở đường cho thống nhất. Khi quân Mỹ không còn trên chiến trường, điều kiện cho bước tiếp theo là giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước được tạo ra, dẫn tới mùa xuân 1975.

Sau ngày ký: hai năm tới mùa xuân 1975

Hiệp định được ký nhưng chiến sự ở miền Nam không chấm dứt. Chính quyền Sài Gòn, với viện trợ của Mỹ, tiếp tục các cuộc hành quân lấn chiếm vùng giải phóng, vi phạm các điều khoản ngừng bắn. Các cơ chế giám sát quốc tế được lập ra theo hiệp định không ngăn được xung đột.

Trước tình hình đó, phía Việt Nam xác định tiếp tục con đường đấu tranh để thực hiện mục tiêu thống nhất, kết hợp đòi thi hành hiệp định với việc kiên quyết đánh trả các hành động lấn chiếm. Trận Phước Long đầu tháng 1/1975 cho thấy Mỹ khó có khả năng quay lại can thiệp quân sự trực tiếp.

Từ đó, Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 diễn ra và kết thúc trưa 30/4/1975. Nhìn lại, Hiệp định Pa-ri là bước "đánh cho Mỹ cút", còn mùa xuân 1975 hoàn thành bước tiếp theo. Diễn biến của giai đoạn cuối được trình bày ở danh mục Đại thắng mùa xuân 1975.

Tìm hiểu Hiệp định Pa-ri hôm nay

Hiệp định Pa-ri có nhiều tư liệu dễ tiếp cận. Một vài gợi ý để tìm hiểu kỹ hơn:

  • Đọc văn kiện gốc: toàn văn hiệp định và các nghị định thư được in trong các tuyển tập văn kiện và sách về lịch sử ngoại giao Việt Nam.
  • Hồi ký của người trong cuộc: hồi ký của bà Nguyễn Thị Bình và của các thành viên đoàn đàm phán kể lại không khí phòng họp, những cuộc gặp riêng, đời sống của đoàn ở Pa-ri.
  • Trưng bày ở các bảo tàng: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam có tư liệu, hiện vật liên quan tới đàm phán và lễ ký.
  • Đọc kèm diễn biến chiến trường: đặt mốc đàm phán bên cạnh Mậu Thân, Quảng Trị, Điện Biên Phủ trên không để thấy rõ mối liên hệ "vừa đánh vừa đàm".
  • Ghi nguồn khi trích dẫn: các bản dịch, bản tóm tắt có thể khác nhau về câu chữ, nên dẫn từ văn bản chính thức.

Hiệp định Pa-ri thường được gọi là bài học lớn của ngoại giao Việt Nam hiện đại: kiên định mục tiêu, linh hoạt trong cách đi, và biết dựa vào thắng lợi trên chiến trường để giành thắng lợi trên bàn đàm phán.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định Pa-ri được ký ngày nào?

Hiệp định được ký chính thức ngày 27/1/1973 tại Trung tâm Hội nghị quốc tế ở Pa-ri, sau khi được ký tắt ngày 23/1/1973. Ngừng bắn ở miền Nam bắt đầu từ 24 giờ ngày 27/1/1973 theo giờ GMT.

Hội nghị Pa-ri kéo dài bao lâu?

Cuộc đàm phán bắt đầu từ ngày 13/5/1968 và kết thúc với lễ ký ngày 27/1/1973, kéo dài gần năm năm với hàng trăm phiên họp công khai và nhiều cuộc gặp riêng.

Bốn bên tham gia Hội nghị Pa-ri là những bên nào?

Gồm Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (về sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam), Hoa Kỳ và chính quyền Sài Gòn.

Nội dung quan trọng nhất của Hiệp định Pa-ri là gì?

Hoa Kỳ và các nước cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, đồng thời Mỹ rút hết quân khỏi miền Nam trong 60 ngày, để nhân dân miền Nam tự quyết định tương lai chính trị.

Ai là người ký Hiệp định Pa-ri phía Việt Nam?

Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh ký, phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam do Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Bình ký.

Vì sao ông Lê Đức Thọ từ chối Giải Nobel Hoà bình?

Năm 1973, giải được trao cho ông Lê Đức Thọ và Henry Kissinger. Ông Lê Đức Thọ từ chối nhận với lý do hoà bình chưa thực sự được lập lại ở Việt Nam, vì chiến sự ở miền Nam vẫn tiếp diễn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138