KhangChien.comKháng Chiến
Kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Trận Vạn Tường năm 1965: trận đầu đánh thắng quân Mỹ trên chiến trường miền Nam

Ngày 18/8/1965 ở Vạn Tường, Quảng Ngãi, một trung đoàn chủ lực cùng du kích đánh bại cuộc hành quân lớn của quân Mỹ, mở đầu cao trào tìm Mỹ mà đánh.

Sandy coastal hamlet in central Vietnam with casuarina trees and low dunes, calm sea beyond, a fisherman carrying a basket walking away along the path, bright morning haze

Trận Vạn Tường diễn ra ngày 18/8/1965 ở thôn Vạn Tường, vùng ven biển huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Một trung đoàn chủ lực của Quân Giải phóng cùng du kích và nhân dân địa phương đã đánh bại cuộc hành quân quy mô lớn của lính thuỷ đánh bộ Mỹ, có xe tăng, máy bay và tàu chiến yểm trợ. Đây được coi là trận đầu đánh thắng quân Mỹ trên bộ, mở ra cao trào "tìm Mỹ mà đánh" trên khắp miền Nam.

Trận đánh diễn ra chỉ vài tháng sau khi những đơn vị lính thuỷ đánh bộ Mỹ đầu tiên đổ bộ lên Đà Nẵng. Nó trả lời câu hỏi lớn nhất lúc ấy: liệu Quân Giải phóng có đánh được quân viễn chinh Mỹ với hoả lực và khả năng cơ động mạnh hơn hẳn quân đội Sài Gòn không. Bài viết đi qua bối cảnh, lực lượng hai bên, diễn biến, cách đánh và dấu tích còn lại ở Vạn Tường hôm nay.

Bối cảnh: khi quân Mỹ trực tiếp tham chiến

Đến giữa năm 1965, chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" về cơ bản đã thất bại sau các trận Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài. Để cứu vãn tình thế, Mỹ chuyển sang chiến lược "Chiến tranh cục bộ": đưa quân viễn chinh vào trực tiếp chiến đấu. Ngày 8/3/1965, các đơn vị lính thuỷ đánh bộ Mỹ đổ bộ lên Đà Nẵng; sau đó quân Mỹ có mặt ở Chu Lai và nhiều nơi khác.

Quân Mỹ mang theo một sức mạnh khác hẳn: hoả lực pháo binh và không quân dày đặc, khả năng cơ động bằng trực thăng, xe tăng, tàu đổ bộ, hậu cần dồi dào. Chiến thuật "tìm và diệt" nhắm thẳng vào các đơn vị chủ lực Quân Giải phóng, với ý định nhanh chóng giành lại thế chủ động.

Trước đó đã có những trận đánh nhỏ vào lính Mỹ, như trận Núi Thành ở Quảng Nam tháng 5/1965. Nhưng câu hỏi đánh thắng một cuộc hành quân lớn của quân Mỹ thì vẫn chưa có lời đáp. Trong hàng ngũ kháng chiến, có những băn khoăn nhất định khi đối mặt một đối thủ được trang bị mạnh như vậy.

Lực lượng hai bên và kế hoạch của đối phương

Vùng Vạn Tường nằm ở phía nam căn cứ Chu Lai, sát biển, gồm các thôn xóm, đồi cát, ruộng lúa và lùm cây. Tại đây có Trung đoàn 1, đơn vị từng đánh thắng ở Ba Gia, đóng quân cùng lực lượng du kích, dân quân địa phương. Phía Mỹ phát hiện sự có mặt của đơn vị chủ lực này và quyết định mở cuộc hành quân lớn để tiêu diệt, với tên gọi "Ánh sáng sao".

Theo sách giáo khoa lịch sử Việt Nam, lực lượng Mỹ tham gia gồm khoảng chín nghìn quân, hơn một trăm xe tăng và xe bọc thép, khoảng một trăm máy bay các loại và sáu tàu chiến. Kế hoạch là đổ quân từ ba phía: từ biển bằng tàu đổ bộ, từ trên không bằng trực thăng, và từ phía căn cứ trên bộ, tạo thế bao vây ép lực lượng Quân Giải phóng ra sát biển để dùng hoả lực tiêu diệt.

Chênh lệch về binh lực, vũ khí là rất lớn. Lực lượng phía Việt Nam không có xe tăng, không có máy bay, pháo cũng ít. Thứ họ có là sự thông thuộc địa hình, hệ thống hầm hào trong xóm, sự che chở và giúp sức của người dân, cùng quyết tâm cao trong trận đầu chạm trán quân Mỹ.

Diễn biến ngày 18/8/1965

Rạng sáng 18/8/1965, sau đợt pháo kích và oanh tạc của máy bay, quân Mỹ đổ bộ từ biển và đổ quân bằng trực thăng xuống nhiều điểm xung quanh Vạn Tường. Các mũi tiến công đồng loạt ép vào khu vực đóng quân của Trung đoàn 1.

Các đơn vị của trung đoàn cùng du kích bám vào xóm làng, hầm hào, đồi cát để đánh trả. Họ chọn cách đánh gần, áp sát đối phương để hạn chế tác dụng của pháo binh, máy bay Mỹ, vì khi hai bên quấn vào nhau, đối phương khó dội bom đạn mà không gây hại cho chính quân mình. Các đợt xung phong của bộ binh Mỹ có xe tăng, xe bọc thép đi kèm bị chặn lại ở nhiều hướng.

Trận đánh kéo dài suốt ngày với nhiều trận giành giật trong các thôn xóm. Du kích và dân quân địa phương phối hợp đánh nhỏ lẻ, dẫn đường, tải thương, cung cấp nước uống, lương thực. Phía Mỹ liên tục tăng viện và dùng hoả lực mạnh, nhưng không tiêu diệt được đơn vị chủ lực như dự định. Sau đó, Trung đoàn 1 rút khỏi khu vực an toàn.

Theo sách giáo khoa lịch sử Việt Nam, sau một ngày chiến đấu, lực lượng giải phóng đã loại khỏi vòng chiến khoảng chín trăm quân Mỹ, bắn cháy hai mươi hai xe tăng, xe bọc thép và bắn rơi mười ba máy bay. Tài liệu phía Mỹ đưa ra con số khác; khi dẫn, nên ghi rõ nguồn.

Người dân Vạn Tường trong trận đánh

Kể về Vạn Tường mà chỉ nói tới bộ đội chủ lực là chưa đủ. Trong ngày 18/8/1965, người dân các thôn xóm quanh đó cùng lực lượng du kích, dân quân tham gia vào trận đánh theo nhiều cách. Có người dẫn đường cho bộ đội qua các lối đi trong xóm mà đối phương không biết, có người tải đạn, tải thương, có người nấu cơm, gánh nước ra tận hầm hào giữa lúc pháo và máy bay đang bắn phá.

Hệ thống hầm hào trong làng là công sức của chính người dân được tích luỹ từ trước. Những hầm trú ẩn dưới nền nhà, những giao thông hào nối các xóm vừa giúp gia đình tránh bom đạn, vừa là đường di chuyển cho lực lượng vũ trang. Khi quân Mỹ tiến vào, chính mạng lưới này giúp các đơn vị xuất hiện ở nơi không ngờ rồi biến mất.

Người dân Vạn Tường cũng chịu nhiều mất mát trong trận đánh và những năm chiến tranh sau đó. Các tư liệu chính thống khi kể về Vạn Tường luôn nhắc tới đóng góp và sự hy sinh của nhân dân địa phương như một phần không tách rời của chiến thắng. Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân sau này được trao cho nhiều tập thể ở vùng đất Quảng Ngãi, ghi nhận sự góp sức bền bỉ ấy.

Khi đến thăm khu di tích hôm nay, người đi có thể dành thời gian trò chuyện với người lớn tuổi trong vùng, nghe kể về những ngày tháng ấy bằng giọng của người trong cuộc, với thái độ lắng nghe và tôn trọng.

Cách đánh ở Vạn Tường: những điểm then chốt

Bám thắt lưng địch mà đánh. Đánh áp sát làm hoả lực pháo binh, máy bay của đối phương mất tác dụng ở cự ly gần. Cách đánh này về sau được tổng kết và áp dụng rộng rãi trong các trận đánh quân Mỹ.

Dựa vào làng chiến đấu. Hầm hào, giao thông hào được đào sẵn trong các thôn xóm, nối nhau, cho phép di chuyển, ẩn nấp và đánh từ nhiều hướng. Làng trở thành trận địa phòng ngự cho bộ đội chủ lực.

Phối hợp ba thứ quân. Bộ đội chủ lực đánh các trận then chốt, du kích và dân quân đánh nhỏ, giữ làng, dẫn đường. Người dân tải thương, tiếp tế, che giấu thương binh.

Không để bị ép ra biển. Kế hoạch của đối phương là dồn lực lượng giải phóng ra sát biển để tiêu diệt. Các đơn vị giữ được thế đứng trong xóm làng và rút đi khi đã đạt mục đích, không để rơi vào thế bị vây chặt.

Tinh thần trận đầu. Trận đầu gặp quân Mỹ mang ý nghĩa tâm lý rất lớn. Quyết tâm không lùi bước của các đơn vị ở Vạn Tường tạo nên niềm tin cho cả chiến trường.

Ý nghĩa: mở đầu cao trào "tìm Mỹ mà đánh"

Vạn Tường được coi là "Ấp Bắc" đối với quân Mỹ. Nếu Ấp Bắc chứng minh có thể đánh bại "Chiến tranh đặc biệt", thì Vạn Tường chứng minh Quân Giải phóng có khả năng đánh thắng quân viễn chinh Mỹ trong một cuộc hành quân quy mô lớn, dù chênh lệch lực lượng rất xa.

Sau trận đánh, cao trào "tìm Mỹ mà đánh, lùng nguỵ mà diệt" dâng lên khắp miền Nam. Các phong trào thi đua nhằm thẳng quân Mỹ, các "vành đai diệt Mỹ" quanh căn cứ của đối phương được hình thành. Kinh nghiệm bám thắt lưng, đánh gần, dựa vào làng chiến đấu được nhân rộng.

Về lâu dài, Vạn Tường là trận mở màn cho những thất bại của quân Mỹ trong hai mùa khô 1965–1966 và 1966–1967. Những cuộc phản công chiến lược với quân số và hoả lực lớn hơn nhiều lần đều không đạt mục tiêu, dẫn tới bước ngoặt Tết Mậu Thân 1968. Sử sách Việt Nam vì vậy đặt Vạn Tường vào hàng các mốc lớn của giai đoạn "Chiến tranh cục bộ".

Vạn Tường hôm nay: tham quan và tìm hiểu

Vùng đất Vạn Tường nay thuộc xã Bình Hải cũ, vùng ven biển gần khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi. Khu di tích chiến thắng Vạn Tường có tượng đài, nhà trưng bày và bia ghi danh. Một vài gợi ý cho người muốn đến:

  • Đọc trước về Trung đoàn 1: đơn vị này đánh thắng ở Ba Gia trước đó, hiểu lịch sử đơn vị giúp hiểu vì sao Mỹ chọn mở hành quân ở đây.
  • Đi dọc vùng ven biển: địa hình đồi cát, lùm cây, xóm làng gần biển giải thích rõ kế hoạch ép ra biển của đối phương và cách bám làng của bộ đội.
  • Ngày 18/8: địa phương thường tổ chức hoạt động kỷ niệm vào ngày này; các năm tròn có lễ lớn.
  • Ứng xử ở khu tưởng niệm: ăn mặc gọn gàng, giữ trật tự, không leo trèo lên tượng đài, không chụp ảnh tạo dáng phản cảm.
  • Kiểm thông tin trước khi đi: giờ mở cửa, giá vé nếu có, tên xã mới sau sắp xếp đơn vị hành chính nên hỏi ban quản lý di tích hoặc chính quyền địa phương.

Vạn Tường là nơi tốt để hiểu "trận đầu" có ý nghĩa thế nào trong chiến tranh. Đứng giữa vùng cát trắng, khó hình dung đã có hàng nghìn quân với xe tăng, tàu chiến vây quanh trong một ngày tháng 8/1965, và cũng vì thế càng thấy rõ quyết tâm của những người đã giữ vững trận địa.

Câu hỏi thường gặp

Trận Vạn Tường diễn ra khi nào?

Trận đánh diễn ra ngày 18/8/1965 ở thôn Vạn Tường, vùng ven biển huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi lúc bấy giờ. Phía Mỹ gọi cuộc hành quân này là "Ánh sáng sao".

Vì sao Vạn Tường được gọi là trận đầu đánh thắng quân Mỹ?

Đây là lần đầu Quân Giải phóng đánh bại một cuộc hành quân quy mô lớn của chính quân viễn chinh Mỹ có xe tăng, máy bay, tàu chiến yểm trợ, chứng minh có thể đánh thắng quân Mỹ trong "Chiến tranh cục bộ".

Đơn vị nào chiến đấu ở Vạn Tường?

Lực lượng chính là Trung đoàn 1 của Quân Giải phóng, đơn vị từng chiến thắng ở Ba Gia, phối hợp với du kích, dân quân và nhân dân địa phương trong việc đánh nhỏ, dẫn đường, tải thương, tiếp tế.

"Tìm Mỹ mà đánh, lùng nguỵ mà diệt" nghĩa là gì?

Đây là khẩu hiệu thể hiện cao trào chủ động tiến công quân Mỹ và quân đội Sài Gòn dâng lên sau Vạn Tường. Lực lượng vũ trang và nhân dân chủ động tìm đến nơi đóng quân của đối phương để đánh thay vì chờ bị càn.

"Bám thắt lưng địch mà đánh" là gì?

Đó là cách đánh áp sát đối phương, khiến pháo binh và máy bay của họ khó bắn phá mà không gây hại cho chính quân mình. Cách đánh này được tổng kết từ các trận đầu với quân Mỹ như Vạn Tường.

Vạn Tường hiện nay thuộc tỉnh nào?

Vạn Tường thuộc tỉnh Quảng Ngãi, vùng ven biển gần khu kinh tế Dung Quất. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tên xã có thay đổi, nên kiểm bản đồ hành chính hiện hành trước khi đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138