KhangChien.comKháng Chiến
Nhân vật và anh hùng kháng chiến

Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân: danh hiệu là gì, tìm hiểu ở đâu

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là danh hiệu vinh dự cao nhất cho người và đơn vị lập công xuất sắc trong chiến đấu. Lịch sử, cách phân biệt, nơi tra cứu.

Long quiet museum gallery with glass cases of old helmets, canteens and field radios under warm spotlights, a young visitor walking slowly seen from behind

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là danh hiệu vinh dự Nhà nước dành cho cá nhân và tập thể lập thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc. Danh hiệu có thể được phong tặng cho người còn sống hoặc truy tặng cho người đã hy sinh, và trao cho cả đơn vị. Những anh hùng đầu tiên được tuyên dương năm 1952, giữa kháng chiến chống Pháp.

Bài này giải thích danh hiệu từ đâu mà có, khác gì với Anh hùng Lao động hay Bà mẹ Việt Nam anh hùng, ai có thể được xét, và quan trọng nhất với người đọc: muốn tìm hiểu về một anh hùng ở quê mình, trong dòng họ mình thì tìm ở đâu, đọc gì cho đúng.

Những anh hùng đầu tiên năm 1952

Ngày 1/5/1952, tại Việt Bắc, Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất đã tuyên dương những anh hùng đầu tiên của cả nước. Trong số đó có các anh hùng quân đội như La Văn Cầu, người chiến sĩ trong trận Đông Khê năm 1950; Cù Chính Lan, người chiến sĩ trong chiến dịch Hoà Bình; Nguyễn Quốc Trị; và nữ du kích Nguyễn Thị Chiên, người phụ nữ đầu tiên được tuyên dương anh hùng.

Cùng đợt ấy còn có các anh hùng trên mặt trận lao động, sản xuất và nghiên cứu vũ khí. Từ đó, việc tuyên dương anh hùng trở thành một hình thức khen thưởng cao quý, được tiếp tục qua kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới về sau.

Ban đầu danh hiệu được gọi là Anh hùng Quân đội. Về sau, để bao quát cả công an, dân quân tự vệ và những người dân trực tiếp chiến đấu, danh hiệu được gọi thống nhất là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong nhiều tài liệu cũ vẫn còn gặp tên gọi cũ, đó là cùng một dòng danh hiệu.

Ai được phong tặng: cá nhân và tập thể

Danh hiệu không chỉ dành cho bộ đội chủ lực. Người được phong có thể là chiến sĩ, sĩ quan quân đội, công an, dân quân, du kích, thanh niên xung phong, và cả những người dân thường đã trực tiếp tham gia chiến đấu hoặc phục vụ chiến đấu với thành tích đặc biệt. Nhiều anh hùng là người dân tộc thiểu số, phụ nữ, thậm chí rất trẻ.

Danh hiệu cũng được trao cho tập thể: một đại đội, một trung đoàn, một con tàu, một xã, một huyện. Có những đơn vị và địa phương được phong tặng hai lần ở hai cuộc kháng chiến. Lá cờ, tấm bằng anh hùng của đơn vị thường được giữ trong phòng truyền thống, trở thành niềm tự hào của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ.

Với người đã hy sinh, danh hiệu được truy tặng, có khi rất nhiều năm sau, khi tư liệu về thành tích của họ được xác minh đầy đủ. Như trường hợp Võ Thị Sáu truy tặng năm 1993, Đặng Thùy Trâm năm 2006. Việc xét tặng đến nay vẫn tiếp tục theo quy định hiện hành.

Phân biệt các danh hiệu thường bị nhầm

Người đọc hay nhầm giữa các danh hiệu có chữ "anh hùng". Bảng dưới phân biệt ở mức khái quát; tiêu chuẩn chi tiết cần tra văn bản hiện hành.

Danh hiệuDành choLĩnh vực
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dânCá nhân và tập thểChiến đấu, phục vụ chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh
Anh hùng Lao độngCá nhân và tập thểLao động, sản xuất, nghiên cứu khoa học, xây dựng đất nước
Bà mẹ Việt Nam anh hùngNgười mẹCó con, chồng hoặc bản thân hy sinh, theo các trường hợp luật định
Chiến sĩ thi đuaCá nhânThành tích thi đua trong công tác, ở nhiều cấp khác nhau
Huân chương các loạiCá nhân và tập thểGhi nhận công lao, chiến công theo từng hạng, không phải danh hiệu anh hùng

Một người có thể vừa được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, vừa có nhiều huân chương.Khi viết về một người, nên ghi đúng tên danh hiệu và năm được phong tặng theo tư liệu chính thống.

Một vài gương mặt tiêu biểu qua các thời kỳ

Danh sách anh hùng rất dài, ở đây chỉ nêu vài gương mặt để thấy sự đa dạng. Anh hùng Núp, người Ba Na ở Tây Nguyên, lãnh đạo dân làng đánh Pháp bằng vũ khí thô sơ, được tuyên dương năm 1955; câu chuyện của ông đi vào tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyên Ngọc. Ở Điện Biên Phủ có Phan Đình Giót, Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, mỗi người gắn với một hình ảnh quên mình đã thành quen thuộc.

Thời chống Mỹ, danh hiệu được trao cho rất nhiều chiến sĩ ở mọi quân chủng, binh chủng: phi công, pháo thủ, công binh, lái xe Trường Sơn, biệt động, du kích, thanh niên xung phong. Nhiều người là phụ nữ, nhiều người hy sinh khi còn rất trẻ. Sau năm 1975, danh hiệu tiếp tục được trao cho những người chiến đấu bảo vệ biên giới, biển đảo.

Mỗi tỉnh, thậm chí mỗi huyện cũ, đều có danh sách anh hùng của mình. Đó là lý do việc tìm hiểu nên bắt đầu từ địa phương, nơi tư liệu gần và cụ thể nhất.

Danh hiệu được quy định ở đâu hôm nay

Qua các thời kỳ, danh hiệu được quy định trong nhiều văn bản khác nhau: sắc lệnh thời kháng chiến, các pháp lệnh, rồi Luật Thi đua, khen thưởng. Hiện nay, văn bản chính là Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/1/2024, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn.

Luật nêu tiêu chuẩn chung cho danh hiệu, còn quy trình đề nghị, hồ sơ, cơ quan thẩm định nằm trong các văn bản hướng dẫn. Những văn bản này có thể được sửa đổi, nên khi tìm hiểu cần đọc bản đang có hiệu lực tại thời điểm tra cứu, không dựa vào bài viết cũ trên mạng.

Với gia đình có người thân từng lập công mà chưa được xét tặng, con đường thường là làm việc với cơ quan quân sự, cơ quan thi đua khen thưởng địa phương và đơn vị cũ của người đó để thu thập tư liệu, xác nhận thành tích. Khi vướng mắc về thủ tục, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được giải thích quy định hiện hành.

Tìm hiểu về một anh hùng: bắt đầu từ đâu

Bước đầu tiên là xác định chính xác tên, quê quán, đơn vị và thời gian được phong tặng. Nhiều anh hùng có tên trùng nhau, hoặc được biết đến bằng bí danh, nên chỉ tên thôi chưa đủ. Gia đình, hội cựu chiến binh địa phương và sách lịch sử xã, tỉnh là những nguồn đầu tiên nên hỏi.

Tiếp theo là các nguồn chính thống: các tập sách giới thiệu anh hùng do nhà xuất bản quân đội ấn hành, báo Quân đội nhân dân và báo của các địa phương, sách lịch sử của các quân khu, quân đoàn, binh chủng. Những nguồn này thường ghi tóm tắt thành tích, năm phong tặng và hoàn cảnh lập công.

Cuối cùng là các bảo tàng. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ở Hà Nội, bảo tàng các quân khu, quân chủng, binh chủng và bảo tàng tỉnh thường có khu trưng bày về anh hùng của mình. Nhà truyền thống của các đơn vị bộ đội cũng lưu giữ nhiều hiện vật, nhưng muốn vào xem cần liên hệ trước với đơn vị.

Đọc và kể về anh hùng sao cho đúng

Đối chiếu nhiều nguồn. Cùng một chiến công, các bài viết qua nhiều năm có thể ghi khác nhau về số liệu, ngày giờ. Nên ưu tiên tư liệu của bảo tàng, sách lịch sử chính thống và lời kể của người trong cuộc có ghi nguồn.

Tách sự thật khỏi giai thoại. Nhiều câu chuyện về anh hùng được thêm thắt qua lời kể truyền miệng. Khi viết hay giảng, chỉ giữ chi tiết có nguồn, phần còn lại ghi rõ là truyền tụng hoặc bỏ đi.

Kể như kể về con người. Anh hùng cũng là người bình thường, có gia đình, quê hương, đồng đội. Kể về họ như những con người cụ thể giúp người nghe, nhất là người trẻ, thấy gần gũi hơn một biểu tượng.

Nhớ đến tập thể phía sau. Mỗi anh hùng thường đứng trong một đơn vị, một làng quê, cùng nhiều người khác. Nhắc đến họ là cách tôn trọng cả những người không được ghi tên.

Tôn trọng gia đình. Với anh hùng còn sống hoặc gia đình anh hùng đã khuất, hỏi ý trước khi ghi âm, chụp ảnh, đăng tải. Không tự ý đưa thông tin cá nhân, địa chỉ của người còn sống lên mạng.

Gợi ý cho học sinh và người trẻ

Một cách tìm hiểu hay là bắt đầu từ tên đường, tên trường quanh mình. Rất nhiều con đường, ngôi trường mang tên anh hùng mà người đi qua hằng ngày không biết là ai. Học sinh có thể chọn một cái tên, tìm hiểu người đó là ai, lập công ở đâu, rồi chia sẻ lại với cả lớp bằng một bài giới thiệu ngắn.

Với địa phương có anh hùng là người trong làng, xã, các em có thể cùng thầy cô đến thăm gia đình, nhà tưởng niệm, hoặc mời cựu chiến binh đến kể chuyện. Những câu chuyện nghe trực tiếp thường để lại ấn tượng sâu hơn nhiều so với trang sách.

Các bài khác trong danh mục này kể kỹ về một số anh hùng tiêu biểu qua các thời kỳ, từ những người lính ở Điện Biên Phủ đến người chiến sĩ biệt động Sài Gòn và nữ bác sĩ ở Đức Phổ. Đọc cùng các bài về trận đánh, chiến dịch trên trang sẽ giúp đặt mỗi tấm gương vào đúng bối cảnh của nó.

Câu hỏi thường gặp

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân là gì?

Đó là danh hiệu vinh dự Nhà nước dành cho cá nhân và tập thể lập thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc và giữ gìn an ninh. Danh hiệu có thể được phong tặng hoặc truy tặng.

Những anh hùng đầu tiên được tuyên dương khi nào?

Những anh hùng đầu tiên được tuyên dương ngày 1/5/1952 tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất ở Việt Bắc, trong đó có La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Nguyễn Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên.

Anh hùng Lực lượng vũ trang khác Anh hùng Lao động thế nào?

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ghi nhận thành tích trong chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc, an ninh. Anh hùng Lao động ghi nhận thành tích trong lao động, sản xuất, khoa học và xây dựng đất nước.

Danh hiệu này hiện được quy định trong văn bản nào?

Hiện nay danh hiệu được quy định trong Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022, có hiệu lực từ 1/1/2024, cùng các văn bản hướng dẫn. Người cần tra cứu nên đọc bản đang có hiệu lực.

Muốn tìm hiểu về một anh hùng ở quê mình thì hỏi ở đâu?

Nên bắt đầu từ gia đình, hội cựu chiến binh và sách lịch sử địa phương, sau đó tra các tập sách giới thiệu anh hùng, báo Quân đội nhân dân và bảo tàng quân sự, bảo tàng tỉnh.

Tập thể có được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang không?

Có. Danh hiệu được trao cho cả đơn vị bộ đội, công an, con tàu, xã, huyện lập thành tích đặc biệt. Có đơn vị và địa phương được phong tặng hai lần ở hai cuộc kháng chiến.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138