KhangChien.comKháng Chiến
Đại thắng mùa xuân 1975

Trưa 30/4/1975 ở Dinh Độc Lập: diễn biến những giờ cuối của chiến dịch

Những giờ cuối của Chiến dịch Hồ Chí Minh: xe tăng qua cầu Sài Gòn, hai xe tăng vào cổng Dinh, cờ trên nóc lúc 11 giờ 30 và lời tuyên bố đầu hàng.

Two vintage green battle tanks parked on a manicured lawn before a modernist palace facade with geometric concrete screens, tropical noon sun, low angle from the grass

Trưa ngày 30/4/1975, các đơn vị xe tăng của cánh quân hướng đông nam tiến vào Dinh Độc Lập. Hai chiếc xe tăng mang số hiệu 843 và 390 lần lượt tới cổng Dinh; khoảng 11 giờ 30 phút, lá cờ cách mạng được cắm trên nóc Dinh. Sau đó, người đứng đầu chính quyền Sài Gòn được đưa tới đài phát thanh tuyên bố đầu hàng không điều kiện, kết thúc chiến dịch.

Về từng phút, các hồi ký và tài liệu có những chi tiết khác nhau, vì những người trong cuộc ở các vị trí khác nhau và nhớ theo cách riêng. Bài này đi theo khung được sử sách thống nhất, tách rõ phần chắc chắn với phần còn có nhiều cách kể, để người đọc biết nên tin vào đâu khi gặp những câu chuyện lưu truyền.

Dinh Độc Lập trong những tuần trước đó

Dinh Độc Lập là nơi làm việc của người đứng đầu chính quyền Sài Gòn, được xây xong năm 1966 trên nền dinh cũ thời Pháp. Trong tháng 4/1975, Dinh là trung tâm của những quyết định cuối cùng phía chính quyền Sài Gòn, từ việc lập tuyến phòng thủ tới các lần thay đổi người đứng đầu.

Sáng ngày 8/4/1975, một phi công từng là cơ sở của cách mạng trong không quân đối phương, Nguyễn Thành Trung, lái máy bay chiến đấu rời đội hình, bay về ném bom Dinh Độc Lập rồi hạ cánh xuống vùng giải phóng. Trận ném bom không gây thiệt hại lớn về vật chất nhưng tác động mạnh tới tinh thần, cho thấy ngay trung tâm quyền lực ở Sài Gòn cũng không còn an toàn.

Tối 21/4, sau khi Xuân Lộc được giải phóng, người đứng đầu chính quyền Sài Gòn tuyên bố từ chức. Người kế nhiệm giữ chức chưa đầy một tuần, rồi ngày 28/4 chức vụ được chuyển cho ông Dương Văn Minh. Những thay đổi liên tiếp ấy cho thấy bộ máy đối phương đã rơi vào khủng hoảng sâu trước khi các cánh quân tới cổng Dinh.

Sáng 30/4: đoàn xe tăng hướng đông nam

Mũi thọc sâu hướng đông nam do Quân đoàn 2 đảm nhiệm, trong đó Lữ đoàn xe tăng 203 đi đầu, chở bộ binh trên xe. Đêm 29 rạng 30/4, đoàn xe từ khu vực Long Thành, Nhơn Trạch tiến theo xa lộ về phía thành phố.

Trận đánh lớn cuối cùng trên đường vào là ở khu vực cầu Sài Gòn. Đối phương bố trí xe tăng, súng chống tăng ở đầu cầu, nhiều xe của đoàn bị bắn cháy, nhiều chiến sĩ hy sinh khi chỉ còn cách trung tâm vài cây số. Sau khi dập tắt các ổ đề kháng, đoàn xe vượt cầu, tiến theo các đường phố hướng về trung tâm.

Người dân hai bên đường lúc đầu đóng cửa, sau đó nhiều người ra đường, có người chỉ đường cho đoàn xe. Khi kể lại, các cựu chiến binh thường nhắc cảm giác lạ lùng: một thành phố lớn, đông người, nhưng không có giao tranh trên phần lớn các con phố, đoàn xe đi giữa dòng người.

Khoảnh khắc ở cổng Dinh Độc Lập

Gần trưa, các xe tăng đi đầu tới khu vực Dinh Độc Lập. Theo cách kể được nhiều tài liệu chính thống thống nhất, xe tăng 843 tới trước, húc vào cổng phụ nhưng bị kẹt lại; xe tăng 390 tới sau, húc thẳng vào cổng chính, mở đường cho đoàn xe tiến vào sân Dinh.

Từ xe 843, đại đội trưởng Bùi Quang Thận cầm cờ chạy vào toà nhà, lên tầng thượng và cắm lá cờ trên nóc Dinh. Mốc khoảng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975 là mốc được sử sách nêu thống nhất. Hình ảnh xe tăng vào cổng Dinh trở thành biểu tượng của ngày thống nhất, xuất hiện trong sách giáo khoa, tranh cổ động và nhiều thước phim tư liệu.

Năm 2012, hai chiếc xe tăng 843 và 390 được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là những hiện vật hiếm hoi gắn trực tiếp với khoảnh khắc kết thúc chiến tranh, và cũng là lý do nhiều gia đình đưa con đến bảo tàng để tận mắt nhìn thấy chúng.

Lá cờ được cắm trên nóc Dinh hôm ấy là cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, nửa đỏ nửa xanh, ngôi sao vàng ở giữa. Chi tiết này hay bị bỏ qua khi người ta vẽ lại khoảnh khắc ấy bằng lá cờ đỏ sao vàng. Hiểu đúng giúp người đọc thấy được bối cảnh năm 1975: ở miền Nam khi đó, Mặt trận và Chính phủ Cách mạng lâm thời là lực lượng đại diện cho phía cách mạng.

Trong Dinh: cuộc gặp và lời tuyên bố đầu hàng

Khi các đơn vị vào Dinh, người đứng đầu chính quyền Sài Gòn khi ấy là ông Dương Văn Minh, mới nhậm chức hai ngày trước, cùng các thành viên nội các đang ở trong Dinh. Chính uỷ Lữ đoàn 203 là Bùi Văn Tùng cùng các cán bộ chỉ huy gặp và yêu cầu phía chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng không điều kiện.

Sau đó, ông Dương Văn Minh được đưa tới Đài phát thanh Sài Gòn để đọc lời tuyên bố đầu hàng không điều kiện, kêu gọi binh lính buông súng. Phía cách mạng cũng đọc lời tuyên bố chấp nhận. Lời tuyên bố được phát đi trong buổi chiều, giúp nhiều đơn vị đối phương còn đang ở các nơi ngừng chống cự, tránh thêm đổ máu.

Chi tiết về lời qua tiếng lại trong cuộc gặp ở Dinh được kể khác nhau ở các hồi ký. Một số câu nói được truyền miệng rộng rãi nhưng không phải bản nào cũng thống nhất. Khi viết bài hay giảng dạy, nên dùng phần khung sự kiện chắc chắn và tránh trích nguyên văn các câu nói nếu không có nguồn đáng tin.

Điều quan trọng hơn mọi chi tiết đối thoại là kết quả: một lời tuyên bố đầu hàng không điều kiện được phát đi chính thức, đủ để các đơn vị còn lại ngừng bắn. Nhờ vậy cuộc chiến kết thúc trong một buổi chiều, thay vì kéo dài thêm nhiều ngày giao tranh lẻ tẻ trong thành phố và các tỉnh lân cận.

Phần chắc chắn và phần còn nhiều cách kể

Bảng dưới giúp phân biệt những gì sử sách thống nhất với những chi tiết còn có nhiều phiên bản trong hồi ký và báo chí.

Nội dungMức độGhi chú khi dùng
Sài Gòn được giải phóng trưa 30/4/1975Chắc chắnDùng bình thường
Cờ được cắm trên nóc Dinh khoảng 11 giờ 30Chắc chắn, được nêu thống nhấtGhi "khoảng" để an toàn
Xe tăng 843 và 390 tới cổng DinhChắc chắn, đã là bảo vật quốc giaThứ tự và chi tiết từng phút có cách kể khác nhau
Người cắm cờ là Bùi Quang ThậnĐược ghi nhận chính thứcMột số tư liệu kể thêm những người cùng lên nóc
Nguyên văn các câu nói trong cuộc gặp ở DinhNhiều phiên bảnKhông trích nguyên văn nếu không có nguồn rõ

Việc có nhiều cách kể không làm giảm giá trị sự kiện. Đó là đặc điểm bình thường của mọi khoảnh khắc lịch sử lớn có nhiều người chứng kiến. Cách làm đúng là ghi nguồn khi dẫn chi tiết, và ưu tiên tài liệu của các cơ quan lưu trữ, bảo tàng, nhà xuất bản quân đội.

Những đơn vị khác ở các mục tiêu còn lại

Khoảnh khắc ở Dinh Độc Lập nổi tiếng nhất, nhưng cùng buổi sáng ấy các cánh quân khác cũng chiếm các mục tiêu then chốt. Hướng tây bắc đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, nơi đối phương chống cự đến sáng 30/4. Hướng bắc chiếm Bộ Tổng tham mưu. Hướng tây nam chiếm Biệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát.

Ở nhiều điểm khác trong thành phố, các đơn vị biệt động, tự vệ cùng quần chúng chiếm giữ đài phát thanh, công sở, kho bạc, bến cảng. Nếu chỉ nhớ hình ảnh xe tăng ở cổng Dinh, người đọc sẽ bỏ sót phần lớn những người đã góp công trong buổi sáng đó.

Nhiều chiến sĩ đã hy sinh ngay trong ngày 30/4, có người chỉ cách thời khắc hoà bình vài giờ. Khi kể lại câu chuyện ở Dinh, nên nhắc đến họ, vì niềm vui thống nhất của ngày hôm ấy có cả sự mất mát lớn của nhiều gia đình.

Đọc về trưa 30/4 thế nào cho đúng

Có rất nhiều tư liệu về trưa 30/4: phim tư liệu, ảnh báo chí trong và ngoài nước, hồi ký của người chỉ huy và người lính, các bài báo kỷ niệm. Người mới tìm hiểu nên bắt đầu từ phần khung trong sách giáo khoa và tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, sau đó mới đọc hồi ký để thêm chi tiết.

Khi gặp hai bản kể khác nhau về cùng một chi tiết, không cần vội kết luận bản nào đúng. Ghi nhận cả hai, xem người kể đứng ở đâu lúc đó, và ưu tiên những gì đã được các cơ quan lưu trữ xác nhận. Với học sinh, chỉ cần nắm chắc các mốc chính: thời gian, địa điểm, đơn vị, ý nghĩa.

Một lưu ý nữa về ảnh và phim tư liệu: cùng một khoảnh khắc thường có nhiều bức ảnh, nhiều đoạn phim do các phóng viên khác nhau ghi lại, ở các thời điểm và góc máy khác nhau. Khi dùng ảnh cho bài học hay bài viết, nên ghi rõ nguồn, tác giả và nơi lưu giữ nếu biết, lấy ảnh từ kho tư liệu của bảo tàng, thông tấn xã hoặc báo chí chính thống thay vì ảnh trôi nổi đã bị cắt sửa.

Câu hỏi thường gặp

Cờ được cắm trên nóc Dinh Độc Lập lúc mấy giờ?

Theo sử sách, lá cờ cách mạng được cắm trên nóc Dinh Độc Lập vào khoảng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975. Một số hồi ký nêu các mốc phút khác nhau đôi chút, nên khi dùng nên ghi "khoảng 11 giờ 30".

Xe tăng nào húc đổ cổng Dinh Độc Lập?

Theo cách kể được thống nhất trong tài liệu chính thống, xe tăng 843 tới trước và húc cổng phụ nhưng bị kẹt, xe tăng 390 tới sau húc thẳng cổng chính. Cả hai xe đều thuộc Lữ đoàn xe tăng 203 và đã được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2012.

Ai là người cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập?

Người được ghi nhận chính thức là đại đội trưởng Bùi Quang Thận, chỉ huy xe tăng 843. Một số tư liệu kể thêm về những chiến sĩ khác cùng có mặt trên nóc Dinh trong những phút ấy.

Lời tuyên bố đầu hàng được đọc ở đâu?

Sau cuộc gặp ở Dinh Độc Lập, ông Dương Văn Minh được đưa tới Đài phát thanh Sài Gòn để đọc lời tuyên bố đầu hàng không điều kiện, kêu gọi binh lính ngừng chống cự. Lời tuyên bố được phát đi trong buổi chiều 30/4.

Có trận đánh nào trên đường vào Dinh Độc Lập không?

Có. Trận lớn nhất là ở khu vực cầu Sài Gòn sáng 30/4, đối phương chặn đánh quyết liệt, nhiều xe tăng bị bắn cháy và nhiều chiến sĩ hy sinh. Sau khi vượt cầu, đoàn xe tiến vào trung tâm gần như không gặp chống cự lớn.

Có thể xem hai xe tăng 843 và 390 ở đâu?

Hai xe tăng là bảo vật quốc gia, được bảo quản tại hệ thống bảo tàng quân đội. Trong khuôn viên Dinh Độc Lập có trưng bày xe tăng cùng loại để khách hình dung. Nên kiểm thông tin trưng bày hiện hành tại bảo tàng trước khi đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138