KhangChien.comKháng Chiến
Di tích và bảo tàng kháng chiến

Tân Trào: thủ đô khu giải phóng năm 1945 và những gì còn lại hôm nay

Tân Trào là thủ đô khu giải phóng năm 1945, nơi diễn ra Quốc dân Đại hội và lễ xuất quân dưới gốc đa. Lịch sử, các điểm di tích và cách đi thăm.

Old wooden communal hall with a deep tiled roof among bamboo groves, a giant banyan tree beside a quiet dirt path, misty green hills behind

Tân Trào là một xã vùng núi thuộc vùng Sơn Dương, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang, được chọn làm thủ đô của khu giải phóng Việt Bắc từ tháng 6/1945. Nơi đây diễn ra Hội nghị toàn quốc quyết định tổng khởi nghĩa, Quốc dân Đại hội ở đình Tân Trào và lễ xuất quân của Giải phóng quân dưới gốc đa ngày 16/8/1945. Những sự kiện đó mở đường trực tiếp cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám.

Hôm nay Tân Trào là khu di tích quốc gia đặc biệt, gồm cây đa, đình Tân Trào, lán Nà Nưa, đình Hồng Thái và nhiều điểm khác rải trong thung lũng. Bài viết điểm lại vì sao Tân Trào được chọn, các sự kiện tháng 8/1945 diễn ra ở đâu, những gì còn lại và cách đi thăm hợp lý, đặc biệt với các đoàn học sinh.

Vì sao một làng nhỏ trở thành thủ đô khu giải phóng

Đầu năm 1945, tình hình thế giới và Đông Dương chuyển biến nhanh: phát xít Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, phong trào kháng Nhật cứu nước lan rộng. Lãnh tụ Hồ Chí Minh quyết định chuyển trung tâm chỉ đạo từ Cao Bằng về gần miền xuôi hơn, để kịp nắm thời cơ. Tân Trào, khi ấy còn gọi là Kim Long, được chọn vì nằm giữa vùng núi rừng hiểm trở, địa thế kín đáo, dễ giữ bí mật mà đường liên lạc về đồng bằng lại không quá xa.

Nhân dân trong vùng, chủ yếu là đồng bào Tày, Dao, Kinh, đã có cơ sở cách mạng vững, sẵn lòng che chở, nuôi giấu cán bộ. Tháng 5/1945, Hồ Chí Minh về tới Tân Trào. Ngày 4/6/1945, khu giải phóng chính thức được thành lập, gồm phần lớn các tỉnh Việt Bắc và một số vùng lân cận, và Tân Trào được chọn làm thủ đô. Trong khu giải phóng, chính quyền cách mạng thi hành nhiều chính sách mới như bỏ thuế vô lý, chia ruộng công, mở lớp xoá mù chữ, làm cho người dân thấy rõ hình ảnh một nước Việt Nam mới đang hình thành.

Tháng 8/1945: những ngày quyết định

Giữa tháng 8/1945, khi tin Nhật đầu hàng Đồng minh được xác nhận, Hội nghị toàn quốc họp tại Tân Trào trong các ngày 13 – 15/8/1945, quyết định phát động tổng khởi nghĩa, giành chính quyền trong cả nước trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc được thành lập và ra Quân lệnh số 1, hiệu triệu toàn dân nổi dậy.

Ngay sau đó, ngày 16 – 17/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại đình Tân Trào với đại biểu từ nhiều miền đất nước, nhiều dân tộc, nhiều giới. Đại hội tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa, thông qua mười chính sách lớn của Việt Minh, quyết định quốc kỳ nền đỏ sao vàng, quốc ca là bài Tiến quân ca, và bầu Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch, tức Chính phủ lâm thời sau này. Chiều 16/8/1945, dưới gốc đa đầu làng, một đơn vị Giải phóng quân làm lễ xuất quân, tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên, mở màn cho các cuộc khởi nghĩa trên cả nước. Chỉ hơn mười ngày sau, chính quyền về tay nhân dân trong phạm vi cả nước.

Các điểm di tích ở Tân Trào hôm nay

Cây đa Tân Trào. Cây đa cổ đầu làng, nơi diễn ra lễ xuất quân ngày 16/8/1945. Qua nhiều năm, cây đã bị mưa bão làm gãy cành, được chăm sóc, gia cố để giữ lại. Đây là biểu tượng quen thuộc nhất của khu di tích.

Đình Tân Trào. Ngôi đình gỗ nhỏ, mái lợp ngói, nơi họp Quốc dân Đại hội. Bên trong bố trí lại chỗ ngồi của đại biểu theo tư liệu, giúp người xem hình dung không khí khi ấy.

Lán Nà Nưa. Căn lán đơn sơ dựng trong rừng, cách trung tâm làng một quãng, là nơi Hồ Chí Minh ở và làm việc trong những ngày ở Tân Trào. Lán đã được phục dựng theo hiện trạng cũ.

Đình Hồng Thái. Ngôi đình nằm trên đường vào Tân Trào, nơi Hồ Chí Minh dừng chân khi về thủ đô khu giải phóng tháng 5/1945; ngày nay là một điểm trong hệ thống di tích.

Nhà trưng bày và các điểm khác. Nhà trưng bày giới thiệu hiện vật, tư liệu về khu giải phóng; ngoài ra còn các ngôi nhà sàn từng làm nơi ở, nơi làm việc của các cơ quan, cán bộ trong thời gian này.

Người dân Tân Trào che chở cách mạng

Những sự kiện lớn ở Tân Trào sẽ không thể diễn ra nếu thiếu đồng bào trong vùng. Người Tày, người Dao, người Kinh ở đây nhường nhà sàn làm chỗ ở, chỗ làm việc cho cán bộ, góp gạo, góp muối, đi canh gác các ngả đường vào làng và đưa đường cho các đoàn đại biểu từ xa về dự đại hội. Nhiều gia đình nuôi giấu cán bộ nhiều tháng liền, giữ kín mọi chuyện ngay cả với người họ hàng ở làng bên. Trong điều kiện vùng núi nghèo, mỗi bát gạo góp ra đều là phần bớt đi từ bữa ăn của chính nhà mình.

Nhà trưng bày ở Tân Trào giới thiệu một số câu chuyện như vậy, gắn với những ngôi nhà sàn từng có cán bộ ở. Khi đi trong làng, nhiều ngôi nhà vẫn là nhà dân đang sinh sống, nên nếu muốn vào xem hoặc chụp ảnh thì phải hỏi chủ nhà trước, không tự ý bước lên sàn. Câu chuyện "lòng dân" ở Tân Trào là bài học dễ hiểu cho học sinh: một căn cứ an toàn không chỉ nhờ núi rừng hiểm trở, mà còn nhờ những người dân bình thường sẵn lòng giữ bí mật và chia sẻ cái ăn cái mặc. Đó cũng là lý do Việt Bắc được nhắc đến với lòng biết ơn trong nhiều bài thơ, bài hát về thời kháng chiến.

Tân Trào trong hệ thống an toàn khu Việt Bắc

Tân Trào không đứng riêng lẻ. Sau Cách mạng tháng Tám, khi kháng chiến toàn quốc nổ ra cuối năm 1946, các cơ quan trung ương lại rút lên Việt Bắc, và vùng Tuyên Quang – Thái Nguyên trở thành an toàn khu, thủ đô kháng chiến trong suốt những năm 1947 – 1954. Nhiều xã quanh Tân Trào, ở cả Sơn Dương và Chiêm Hoá cũ, có những di tích gắn với nơi ở, làm việc của các cơ quan đầu não thời chống Pháp.

Nhờ vậy, một chuyến đi Tân Trào có thể nối với các di tích khác của an toàn khu, kể cả bên phía Định Hoá, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên. Cách nối này giúp người xem thấy một mạch liền: từ khu giải phóng năm 1945, qua tổng khởi nghĩa, rồi chín năm kháng chiến lấy Việt Bắc làm căn cứ. Với học sinh, đây là cơ hội hiểu vì sao vùng núi rừng này được gọi là "cái nôi của cách mạng" và vì sao địa hình, lòng dân lại quan trọng đến thế trong lựa chọn căn cứ.

Đi thăm Tân Trào: gợi ý lộ trình

Các điểm trong khu di tích nằm cách nhau vài trăm mét đến vài km, phần lớn đi bộ được. Một lộ trình gọn trong nửa ngày:

  1. Dừng ở đình Hồng Thái trên đường vào, nghe giới thiệu về hành trình về Tân Trào tháng 5/1945.
  2. Vào nhà trưng bày để nắm bối cảnh khu giải phóng và các sự kiện tháng 8/1945.
  3. Thăm cây đa Tân Trào; nhiều đoàn tổ chức nghi thức dâng hương, kể chuyện lễ xuất quân tại đây.
  4. Thăm đình Tân Trào, nơi họp Quốc dân Đại hội.
  5. Đi bộ theo đường rừng lên lán Nà Nưa; đường có dốc, nên mang giày đế bám, nước uống, mũ.
  6. Nếu có thêm thời gian, nối sang các điểm khác của an toàn khu trong vùng.

Mùa mưa đường lên lán có thể trơn. Giờ mở cửa nhà trưng bày, giá vé (nếu có) và hướng dẫn viên thuyết minh nên kiểm với ban quản lý khu di tích trước khi đến.

Ứng xử ở khu di tích và kể chuyện cho trẻ

Tân Trào là di tích gắn với thời khắc lập nước, nên không khí ở đây trang trọng hơn một điểm du lịch thông thường. Ở đình Tân Trào và lán Nà Nưa, không ngồi lên các vật trưng bày, không viết vẽ lên cột gỗ, vách nứa. Dưới gốc đa, không leo trèo, không buộc dây, treo đồ lên cây. Khi dâng hương, làm theo hướng dẫn của ban quản lý, không đốt vàng mã ngoài khu vực quy định.

Với trẻ em, câu chuyện Tân Trào có nhiều chi tiết dễ nhớ: một căn lán nứa giữa rừng, một ngôi đình gỗ nhỏ mà quyết định những việc lớn, một gốc đa nơi đoàn quân lên đường. Có thể hỏi các em vì sao những việc quan trọng như vậy lại diễn ra ở một làng nhỏ trên núi chứ không ở thành phố, để các em tự nghĩ về chuyện giữ bí mật, lòng dân và thời cơ. Cách hỏi mở như vậy giúp lịch sử thành câu chuyện suy nghĩ chứ không chỉ là mốc thời gian phải thuộc.

Sau chuyến đi, có thể cùng con làm một việc nhỏ ở nhà: vẽ lại sơ đồ đường đi từ đình Hồng Thái tới cây đa, đình Tân Trào và lán Nà Nưa theo trí nhớ, rồi ghi bên cạnh mỗi điểm một sự kiện đã diễn ra ở đó. Với học sinh lớn, có thể đọc lại bản Quân lệnh số 1 hoặc mười chính sách lớn của Việt Minh trong sách tham khảo, bàn xem chính sách nào gần gũi nhất với đời sống người dân lúc bấy giờ. Những hoạt động như vậy giữ cho ký ức về chuyến đi sống lâu hơn một tấm ảnh chụp dưới gốc đa.

Câu hỏi thường gặp

Tân Trào thuộc tỉnh nào?

Tân Trào là một xã vùng núi thuộc vùng Sơn Dương. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, khu di tích Tân Trào thuộc tỉnh Tuyên Quang. Khi tìm đường, dùng tên khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào là dễ định vị nhất.

Vì sao Tân Trào được gọi là thủ đô khu giải phóng?

Ngày 4/6/1945, khu giải phóng Việt Bắc được thành lập và Tân Trào được chọn làm thủ đô, nơi đặt trung tâm chỉ đạo. Tại đây diễn ra Hội nghị toàn quốc và Quốc dân Đại hội tháng 8/1945, quyết định tổng khởi nghĩa.

Lễ xuất quân dưới cây đa Tân Trào diễn ra khi nào?

Chiều 16/8/1945, dưới gốc đa đầu làng Tân Trào, một đơn vị Giải phóng quân làm lễ xuất quân, tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên, mở màn cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Quốc dân Đại hội Tân Trào đã quyết định những gì?

Quốc dân Đại hội họp ngày 16 – 17/8/1945 tại đình Tân Trào, tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa, thông qua mười chính sách lớn của Việt Minh, quyết định quốc kỳ, quốc ca và bầu Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Lán Nà Nưa là gì?

Lán Nà Nưa là căn lán nứa đơn sơ dựng trong rừng gần làng Tân Trào, nơi Hồ Chí Minh ở và làm việc trong những ngày ở thủ đô khu giải phóng năm 1945. Lán hiện nay được phục dựng theo hiện trạng cũ.

Thăm Tân Trào mất bao lâu?

Thăm các điểm chính như đình Hồng Thái, nhà trưng bày, cây đa, đình Tân Trào và lán Nà Nưa thường mất khoảng nửa ngày. Nếu nối thêm các di tích an toàn khu khác trong vùng, nên dành một đến hai ngày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138