KhangChien.comKháng Chiến
Đại thắng mùa xuân 1975

Chiến dịch Huế – Đà Nẵng tháng 3/1975: diễn biến và kết quả

Chiến dịch Huế – Đà Nẵng tháng 3/1975: Quảng Trị giải phóng 19/3, Huế 26/3, Đà Nẵng 29/3. Thế trận, các hướng tiến công, vai trò nổi dậy và ý nghĩa.

Calm wide river in a former imperial city at early morning, an old stone citadel wall and dragon boats in soft haze, pastel blue and ochre tones, distant view

Chiến dịch Huế – Đà Nẵng diễn ra trong tháng 3/1975, là đòn tiến công chiến lược thứ hai của mùa xuân năm ấy. Kết quả: Quảng Trị được giải phóng ngày 19/3, Huế ngày 26/3 và Đà Nẵng ngày 29/3/1975. Toàn bộ lực lượng lớn của đối phương ở vùng I chiến thuật, tức các tỉnh từ Quảng Trị tới Quảng Ngãi, bị loại khỏi vòng chiến.

Chiến dịch này thường được nhớ ít hơn trận Buôn Ma Thuột hay ngày 30/4, nhưng nó giải quyết một câu hỏi lớn: làm sao phá được khối quân đông và trang bị mạnh ở miền Trung mà không phải đánh từng thành phố một cách tốn kém. Bài này đi qua thế trận, các hướng tiến công, diễn biến ở Huế và Đà Nẵng, cùng những dấu tích còn lại hôm nay.

Thế trận ở miền Trung đầu năm 1975

Đầu năm 1975, đối phương giữ ở vùng Trị Thiên và Quảng Đà một lực lượng lớn, trong đó có những sư đoàn được xem là thiện chiến, cùng thuỷ quân lục chiến và lực lượng dù. Đà Nẵng là căn cứ quân sự liên hợp lớn thứ hai ở miền Nam, với sân bay, cảng biển và hệ thống kho tàng lớn. Huế là thành phố có ý nghĩa lịch sử và tinh thần.

Phía cách mạng có Quân đoàn 2, các lực lượng của Quân khu Trị Thiên và Quân khu 5, cùng lực lượng vũ trang và chính trị ở địa phương. Theo kế hoạch ban đầu, hướng này đánh phối hợp với Tây Nguyên, tiêu hao và giữ chân đối phương. Nhưng thắng lợi nhanh ở Buôn Ma Thuột đã làm thay đổi kế hoạch.

Khi chính quyền Sài Gòn quyết định co cụm, rút một phần lực lượng dù ở miền Trung về giữ Sài Gòn, thế phòng thủ ở Trị Thiên lung lay. Bộ Chính trị chủ trương nắm thời cơ, chuyển từ đánh phối hợp sang tiến công giải phóng Huế và Đà Nẵng.

Địa hình miền Trung khiến bài toán khác hẳn Tây Nguyên. Dải đất hẹp, một bên là núi, một bên là biển, đường số 1 là trục giao thông gần như duy nhất, đèo Hải Vân chắn giữa Huế và Đà Nẵng. Ai khống chế được các điểm cao dọc đường số 1 và các cửa biển thì khống chế được việc điều quân. Vì thế, ngay từ đầu, các mũi tiến công đều nhắm vào việc chia cắt dải đất này thành từng đoạn, để lực lượng ở Huế, ở Đà Nẵng và ở Quảng Ngãi không thể hỗ trợ nhau.

Quảng Trị và vòng vây quanh Huế

Từ đầu tháng 3, các lực lượng ở mặt trận Trị Thiên đẩy mạnh tiến công, đánh chiếm các điểm cao phía tây Huế và cắt đường số 1 ở nhiều đoạn. Trước sức ép, đối phương rút khỏi Quảng Trị. Ngày 19/3/1975, tỉnh Quảng Trị được giải phóng. Vùng đất này nay thuộc tỉnh Quảng Trị sau sáp nhập với Quảng Bình.

Các mũi tiến công từ phía bắc, phía tây và phía nam dần siết vòng vây quanh Huế. Pháo binh khống chế các trục đường và cửa biển Thuận An. Đường bộ vào Đà Nẵng bị chặn ở khu vực đèo Hải Vân và phía nam Huế, khiến lực lượng trong thành phố không thể rút theo đường số 1.

Nhiều đơn vị đối phương dồn ra bờ biển chờ tàu đón, nhưng việc rút bằng đường biển gặp khó do thời tiết, phương tiện và sự hỗn loạn. Đây là điểm các sách chiến sử nhấn mạnh: vòng vây được khép từ trước, nên khi đối phương quyết định rút thì đã không còn lối ra an toàn.

Ngày 26/3: Huế được giải phóng

Ngày 25/3, các lực lượng tiến vào Huế từ nhiều hướng, cùng với lực lượng nổi dậy bên trong thành phố. Sáng ngày 26/3/1975, lá cờ giải phóng được kéo lên trên Kỳ Đài, Huế được giải phóng hoàn toàn. Thành phố hầu như không phải trải qua giao tranh lớn trong nội đô.

Điều này có ý nghĩa lớn với một đô thị di sản. Các công trình của kinh thành, lăng tẩm, đền đài vốn đã bị tổn thất nặng trong những năm chiến tranh trước, đặc biệt năm 1968, đã không phải chịu thêm một trận đánh phá lớn nữa. Người Huế ngày nay vẫn kỷ niệm ngày 26/3 là ngày giải phóng thành phố.

Khi đến Huế, du khách có thể ghé Kỳ Đài, nơi diễn ra lễ thượng cờ, và bảo tàng của thành phố để xem hiện vật kháng chiến. Nên kết hợp với việc tìm hiểu lịch sử kinh thành, vì cùng một địa điểm mang nhiều lớp lịch sử chồng lên nhau.

Mặt trận phía nam: Tam Kỳ, Quảng Ngãi và vòng vây Đà Nẵng

Cùng lúc với Trị Thiên, các lực lượng của Quân khu 5 tiến công ở phía nam Đà Nẵng. Ngày 24/3, Tam Kỳ được giải phóng; ngay sau đó Quảng Ngãi cũng được giải phóng. Dải đất ven biển bị cắt, Đà Nẵng mất chỗ dựa phía nam, các căn cứ như Chu Lai bị bỏ.

Như vậy, đến cuối tháng 3, Đà Nẵng bị bao vây từ phía bắc, tây và nam, chỉ còn mặt biển. Trong thành phố khi đó dồn về rất nhiều binh lính rút chạy từ Huế, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, cùng đông đảo dân thường. Hệ thống chỉ huy rối loạn, tinh thần suy sụp, kỷ luật lỏng lẻo.

Bộ Tư lệnh chiến dịch nhận định: không cần đánh dần từng vòng mà có thể tiến công ngay, đánh nhanh vào các mục tiêu then chốt. Đây là lựa chọn táo bạo, vì nếu đối phương tổ chức lại được thì một căn cứ lớn như Đà Nẵng có thể kéo dài chiến sự nhiều tuần.

Ngày 29/3: Đà Nẵng được giải phóng

Sáng ngày 29/3/1975, các cánh quân từ nhiều hướng đồng loạt tiến vào Đà Nẵng, đánh chiếm sân bay, bộ chỉ huy quân đoàn, bán đảo Sơn Trà và các cơ quan đầu não. Các lực lượng nổi dậy, biệt động trong thành phố phối hợp chiếm giữ công sở, giữ gìn trật tự. Ngay trong ngày, Đà Nẵng được giải phóng.

Một căn cứ quân sự liên hợp lớn bị mất nhanh như vậy là cú sốc với chính quyền Sài Gòn. Hàng loạt phương tiện, vũ khí, kho tàng được giữ lại gần như nguyên vẹn. Lực lượng đối phương ở vùng I chiến thuật bị tan rã gần như hoàn toàn.

Đà Nẵng hôm nay là thành phố Đà Nẵng sau sáp nhập với Quảng Nam. Ngày 29/3 vẫn là ngày kỷ niệm giải phóng của thành phố. Người muốn tìm hiểu có thể đến Bảo tàng Đà Nẵng, khu vực Sơn Trà, và các nghĩa trang liệt sĩ trong vùng để hình dung trận đánh gắn với địa hình cụ thể.

Nổi dậy ở các thành phố, thị xã và vai trò của người dân

Chiến dịch Huế – Đà Nẵng không chỉ là các mũi tiến công của quân chủ lực. Ở nhiều huyện đồng bằng Thừa Thiên, Quảng Nam, Quảng Ngãi, lực lượng vũ trang địa phương và cơ sở cách mạng đã nổi dậy giải phóng xã, ấp trước khi bộ đội chủ lực tới. Họ chặn đường rút của các đơn vị đối phương, thu vũ khí, kêu gọi binh lính trở về với gia đình.

Trong các thành phố, lực lượng biệt động, tự vệ và quần chúng cách mạng đã chuẩn bị từ trước. Khi quân chủ lực vào, họ dẫn đường tới các mục tiêu, chiếm giữ đài phát thanh, công sở, kho tàng, giữ gìn trật tự để tránh cướp phá. Nhờ vậy, việc tiếp quản thành phố diễn ra nhanh, đời sống người dân sớm trở lại bình thường.

Người dân miền Trung cũng chịu nhiều mất mát trong những ngày hỗn loạn tháng 3, nhất là những gia đình đi theo dòng người rút chạy vào Đà Nẵng hoặc ra bờ biển. Khi tìm hiểu chiến dịch qua lời kể của ông bà, nên lắng nghe với sự tôn trọng, vì mỗi gia đình có trải nghiệm riêng. Lịch sử chính thống cho khung sự kiện, còn ký ức gia đình cho thấy chiến tranh đã chạm vào từng mái nhà như thế nào.

Các mốc chính của chiến dịch

Bảng dưới đây gom các mốc được sử sách nêu nhiều nhất. Các trận nhỏ và ngày giải phóng của từng huyện cũ không liệt kê hết; muốn tìm, xem lịch sử địa phương nơi đó.

NgàyĐịa bànDiễn biến chính
Đầu tháng 3/1975Trị ThiênTiến công các điểm cao phía tây Huế, cắt đường số 1
19/3/1975Quảng TrịĐối phương rút, tỉnh được giải phóng
24/3/1975Tam KỳQuân khu 5 giải phóng thị xã, cắt dải ven biển
25–26/3/1975HuếCác cánh quân tiến vào, cờ trên Kỳ Đài sáng 26/3
29/3/1975Đà NẵngTiến công đồng loạt, thành phố được giải phóng trong ngày

Sau Đà Nẵng, các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ lần lượt được giải phóng trong những ngày cuối tháng 3 và đầu tháng 4. Quân đoàn 2 nhanh chóng hành quân dọc đường số 1 vào phía nam, trở thành một trong năm cánh quân của Chiến dịch Hồ Chí Minh ở hướng đông nam.

Ý nghĩa của chiến dịch với toàn cục

Loại một khối lực lượng lớn khỏi vòng chiến. Cùng với Tây Nguyên, chiến dịch này làm đối phương mất khoảng một nửa lực lượng quân sự ở miền Nam, thay đổi hẳn tương quan lực lượng.

Giải phóng quân chủ lực để hướng vào Sài Gòn. Khi miền Trung đã được giải phóng, các quân đoàn không còn phải giữ chân đối phương ở đây và có thể hành quân thần tốc vào phía nam.

Thúc quyết tâm giải phóng trước mùa mưa. Trên cơ sở thắng lợi ở Huế và Đà Nẵng, Bộ Chính trị khẳng định thời cơ chiến lược đã đến, quyết định giải phóng Sài Gòn trong thời gian ngắn nhất.

Giữ được các đô thị gần như nguyên vẹn. Đánh nhanh, kết hợp nổi dậy, giúp Huế và Đà Nẵng tránh được giao tranh kéo dài trong nội đô, bảo toàn phần lớn nhà cửa, công trình.

Câu hỏi thường gặp

Huế được giải phóng ngày nào?

Huế được giải phóng ngày 26/3/1975. Ngày 25/3 các lực lượng tiến vào thành phố từ nhiều hướng, và sáng 26/3 lá cờ giải phóng được kéo lên trên Kỳ Đài. Người Huế kỷ niệm ngày 26/3 là ngày giải phóng thành phố.

Đà Nẵng được giải phóng ngày nào?

Đà Nẵng được giải phóng ngày 29/3/1975, sau một đợt tiến công đồng loạt từ nhiều hướng trong ngày, phối hợp với lực lượng nổi dậy bên trong thành phố. Đây là ngày kỷ niệm giải phóng của thành phố Đà Nẵng.

Chiến dịch Huế – Đà Nẵng kéo dài bao lâu?

Các trận tiến công ở mặt trận Trị Thiên bắt đầu từ đầu tháng 3 và chiến dịch kết thúc khi Đà Nẵng được giải phóng ngày 29/3/1975. Giai đoạn quyết định, từ khi giải phóng Quảng Trị tới Đà Nẵng, chỉ khoảng mười ngày.

Lực lượng nào tham gia chiến dịch Huế – Đà Nẵng?

Lực lượng chính gồm Quân đoàn 2, các đơn vị của Quân khu Trị Thiên và Quân khu 5, cùng bộ đội địa phương, dân quân, du kích và lực lượng chính trị nổi dậy ở các thành phố, thị xã.

Vì sao Đà Nẵng mất nhanh dù là căn cứ lớn?

Khi bị bao vây ba mặt, trong thành phố dồn về quá nhiều binh lính rút chạy từ các tỉnh khác, hệ thống chỉ huy rối loạn và tinh thần sa sút. Phía cách mạng nắm thời cơ tiến công ngay, không cho đối phương thời gian tổ chức lại.

Đến Huế, Đà Nẵng tìm hiểu chiến dịch nên đi đâu?

Ở Huế có thể đến Kỳ Đài và bảo tàng thành phố; ở Đà Nẵng có Bảo tàng Đà Nẵng và khu vực Sơn Trà. Nên viếng thêm các nghĩa trang liệt sĩ trong vùng. Giờ mở cửa và giá vé nên kiểm tại ban quản lý trước khi đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138