KhangChien.comKháng Chiến
Đại thắng mùa xuân 1975

Chiến dịch Hồ Chí Minh: năm cánh quân tiến vào Sài Gòn từ 26 đến 30/4/1975

Chiến dịch Hồ Chí Minh mở màn 17 giờ ngày 26/4/1975 với năm cánh quân đánh vào năm mục tiêu then chốt. Hướng tiến, lực lượng, các ngày quyết định và ý nghĩa.

Long column of olive military trucks and armored vehicles crossing a wide concrete bridge over a brown river, museum restoration scene, overcast light, high angle wide shot

Chiến dịch Hồ Chí Minh là chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định, mở màn lúc 17 giờ ngày 26/4/1975 và kết thúc trưa ngày 30/4/1975. Năm cánh quân tiến công từ năm hướng: tây bắc, bắc, đông, đông nam và tây nam, mỗi cánh nhắm vào những mục tiêu then chốt trong nội đô, trong khi lực lượng đặc công, biệt động chiếm giữ các cầu và cửa ngõ để mở đường.

Cách đánh của chiến dịch được gói trong chủ trương: bao vây, chia cắt từ bên ngoài, thọc sâu nhanh vào năm mục tiêu đầu não để làm tê liệt bộ máy chỉ huy, hạn chế giao tranh kéo dài trong khu dân cư. Bài này giải thích từng hướng tiến công, diễn biến theo ngày và những lý do khiến một thành phố lớn được giải phóng chỉ trong hơn bốn ngày.

Từ quyết tâm tháng 3 tới tên gọi ngày 14/4

Sau khi Huế và Đà Nẵng được giải phóng, cuối tháng 3/1975 Bộ Chính trị nhận định thời cơ chiến lược đã tới và quyết định giải phóng Sài Gòn trước mùa mưa, tốt nhất trong tháng 4. Bộ Tư lệnh chiến dịch được thành lập, do Đại tướng Văn Tiến Dũng làm tư lệnh, đồng chí Phạm Hùng làm chính uỷ. Đồng chí Lê Đức Thọ được cử vào chiến trường với tư cách đại diện Bộ Chính trị.

Đầu tháng 4, Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi bức điện có câu được nhiều thế hệ thuộc lòng: "Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa". Tinh thần ấy thể hiện ở cuộc hành quân của các quân đoàn từ miền Trung vào Nam bằng mọi phương tiện, cả đường bộ lẫn đường biển, ngày đêm không nghỉ.

Ngày 14/4/1975, Bộ Chính trị đồng ý đặt tên chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định là Chiến dịch Hồ Chí Minh. Tên gọi ấy mang ý nghĩa tinh thần đặc biệt với bộ đội và nhân dân, vì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mất năm 1969, trước khi được thấy ngày thống nhất. Với nhiều chiến sĩ, được tham gia chiến dịch mang tên Bác là niềm tự hào lớn, và câu chuyện này vẫn thường được các cựu chiến binh nhắc lại trong những buổi gặp mặt đồng đội.

Chuẩn bị chiến trường: mở cửa phía ngoài

Trước khi đánh vào nội đô, phải phá các tuyến phòng thủ từ xa. Ở phía đông, trận Xuân Lộc kéo dài gần hai tuần, kết thúc ngày 21/4, mở cánh cửa trên quốc lộ 1. Ở duyên hải, Phan Rang được giải phóng ngày 16/4. Ở phía tây nam, các lực lượng cắt đường số 4 nối Sài Gòn với đồng bằng sông Cửu Long, chặn khả năng rút về miền Tây của đối phương.

Cùng lúc, các quân đoàn hành quân áp sát, xây dựng trận địa pháo, chuẩn bị đạn dược. Pháo tầm xa được đưa vào vị trí có thể bắn tới sân bay Biên Hoà và Tân Sơn Nhất. Đường vận chuyển từ miền Bắc, từ Tây Nguyên và miền Trung vào được khai thông, nhờ vậy lực lượng tập trung được trong thời gian rất ngắn.

Chiều ngày 28/4, một phi đội máy bay cường kích do phi công phía cách mạng điều khiển, dùng máy bay thu được của đối phương, ném bom sân bay Tân Sơn Nhất. Trận đánh không lớn về quy mô nhưng gây hoang mang mạnh trong hàng ngũ đối phương ngay trước giờ quyết chiến. Cũng ngày 28/4, ở Sài Gòn diễn ra việc chuyển giao chức vụ đứng đầu chính quyền.

Năm cánh quân và mục tiêu chính

Mỗi cánh quân được giao một hướng và một nhóm mục tiêu. Năm mục tiêu then chốt trong nội đô là Dinh Độc Lập, Bộ Tổng tham mưu, sân bay Tân Sơn Nhất, Biệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát.

HướngLực lượng chínhMục tiêu chủ yếu trong nội đô
Tây bắcQuân đoàn 3Sân bay Tân Sơn Nhất
BắcQuân đoàn 1Bộ Tổng tham mưu
ĐôngQuân đoàn 4Các cơ quan quân sự phía đông, phối hợp tiến vào trung tâm
Đông namQuân đoàn 2Dinh Độc Lập
Tây namĐoàn 232Biệt khu Thủ đô, Tổng nha Cảnh sát

Bảng trên giản lược để dễ nhớ. Thực tế mỗi cánh còn có nhiệm vụ đánh các căn cứ, sư đoàn của đối phương ở vòng ngoài trước khi thọc vào trung tâm, và các cánh hỗ trợ nhau khi tình huống thay đổi. Người muốn biết chi tiết từng sư đoàn, trung đoàn nên đọc lịch sử của chính các quân đoàn đó, do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành.

Ngoài năm cánh quân chủ lực, còn có lực lượng đặc công, biệt động thành, pháo binh, phòng không, công binh, và lực lượng vũ trang, chính trị tại chỗ. Sự phối hợp giữa các lực lượng bên ngoài với cơ sở trong thành phố là điểm khác biệt quan trọng của chiến dịch này.

Ngày 26 và 27/4: đánh vòng ngoài

Lúc 17 giờ ngày 26/4/1975, pháo binh bắn vào các mục tiêu ở hướng đông, mở màn chiến dịch. Các cánh quân hướng đông và đông nam tiến công trước, đánh vào các căn cứ ở khu vực Nhơn Trạch, Long Thành, Biên Hoà. Pháo tầm xa từ Nhơn Trạch khống chế sân bay Biên Hoà, sau đó bắn vào Tân Sơn Nhất.

Ngày 27/4, các cánh hướng bắc, tây bắc và tây nam bước vào tiến công. Lực lượng đối phương ở vòng ngoài, gồm các sư đoàn đóng quanh Sài Gòn, bị tiến công, bao vây hoặc chia cắt, không thể rút về tăng cường cho nội đô. Mục tiêu của giai đoạn này là giữ chân, không để chúng co cụm lại thành một khối lớn trong thành phố.

Song song, các đơn vị đặc công và biệt động thực hiện nhiệm vụ khó nhất: chiếm và giữ các cây cầu lớn ở cửa ngõ như cầu Rạch Chiếc, cầu Sài Gòn và nhiều cầu khác, không để đối phương phá cầu chặn đường. Nhiều trận giữ cầu diễn ra rất ác liệt, các chiến sĩ phải bám trụ nhiều giờ đến khi quân chủ lực tới. Nhờ giữ được cầu, các đoàn xe tăng, bộ binh cơ giới có thể đi thẳng vào nội đô mà không mất thời gian vượt sông.

Ngày 29 và sáng 30/4: thọc sâu vào nội đô

Ngày 29/4, lệnh tổng công kích được phát ra trên tất cả các hướng. Các cánh quân phá vỡ phòng tuyến vòng ngoài, đội hình thọc sâu gồm xe tăng chở bộ binh tiến theo các trục đường chính. Cũng trong những ngày cuối tháng 4, phía Mỹ tổ chức di tản nhân viên và một số người khỏi Sài Gòn bằng trực thăng.

Rạng sáng 30/4, các mũi thọc sâu tiến vào nội đô. Hướng tây bắc đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, hướng bắc tiến vào Bộ Tổng tham mưu, hướng tây nam đánh vào Biệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát, hướng đông và đông nam qua cầu Sài Gòn tiến thẳng về trung tâm. Ở nhiều nơi, lực lượng biệt động và quần chúng đón quân, chỉ đường, chiếm giữ công sở.

Khoảng gần trưa, các đơn vị xe tăng hướng đông nam tới Dinh Độc Lập. Khoảng 11 giờ 30 phút, lá cờ cách mạng được cắm trên nóc Dinh. Sau đó, người đứng đầu chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng không điều kiện trên đài phát thanh. Sài Gòn được giải phóng.

Vì sao một thành phố lớn được giải phóng nhanh như vậy

Đối phương đã mất phần lớn lực lượng trước đó. Sau Tây Nguyên, miền Trung và Xuân Lộc, lực lượng còn lại quanh Sài Gòn không đủ để lập phòng tuyến vững chắc, tinh thần sa sút nặng.

Đánh vào đầu não thay vì đánh từng khu phố. Năm mục tiêu then chốt là trung tâm chỉ huy về chính trị, quân sự và an ninh. Chiếm được chúng, bộ máy đối phương tê liệt, các đơn vị cấp dưới mất chỉ huy và tan rã.

Giữ được cầu và cửa ngõ. Nhờ lực lượng đặc công giữ cầu, các đoàn xe đi thẳng vào nội đô theo đúng thời gian dự tính, không bị chặn ở các con sông bao quanh thành phố.

Có cơ sở bên trong thành phố. Biệt động, tự vệ và quần chúng dẫn đường, chiếm công sở, kêu gọi binh lính buông súng. Đây là yếu tố "nổi dậy" giúp giảm giao tranh trong khu dân cư.

Ưu thế về lực lượng tại thời điểm quyết định. Năm cánh quân lớn được tập trung về quanh Sài Gòn trong thời gian ngắn, tạo ưu thế áp đảo đúng lúc và đúng nơi cần.

Những ngày sau trưa 30/4

Chiều 30/4 và những ngày tiếp theo, các đơn vị tiếp quản các cơ quan, giữ gìn trật tự, tiếp nhận binh lính, sĩ quan chế độ cũ ra trình diện. Ủy ban Quân quản thành phố Sài Gòn – Gia Định được thành lập để điều hành thành phố trong giai đoạn đầu. Đời sống dân cư dần trở lại, chợ búa mở cửa.

Ở đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh còn lại được giải phóng trong ngày 30/4 và những ngày đầu tháng 5, phần lớn nhờ lực lượng vũ trang và chính trị tại chỗ. Các hải đảo ven bờ cũng lần lượt được tiếp quản. Ngày 30/4 vì thế được chọn làm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Năm 1976, thành phố Sài Gòn – Gia Định được đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày nay, các dịp kỷ niệm 30/4 tròn năm thường có lễ diễu binh, diễu hành lớn ở thành phố, gợi lại hình ảnh các cánh quân tiến vào trung tâm năm xưa.

Câu hỏi thường gặp

Chiến dịch Hồ Chí Minh bắt đầu lúc nào?

Chiến dịch Hồ Chí Minh mở màn lúc 17 giờ ngày 26/4/1975 bằng đợt pháo kích ở hướng đông, và kết thúc trưa ngày 30/4/1975 khi Sài Gòn được giải phóng. Trước đó, các trận Xuân Lộc, Phan Rang đã mở các cánh cửa vòng ngoài.

Năm cánh quân trong chiến dịch Hồ Chí Minh là những cánh nào?

Năm cánh gồm: hướng tây bắc do Quân đoàn 3, hướng bắc do Quân đoàn 1, hướng đông do Quân đoàn 4, hướng đông nam do Quân đoàn 2, và hướng tây nam do Đoàn 232. Mỗi cánh nhắm vào các mục tiêu then chốt riêng trong nội đô.

Năm mục tiêu then chốt của chiến dịch là gì?

Năm mục tiêu là Dinh Độc Lập, Bộ Tổng tham mưu, sân bay Tân Sơn Nhất, Biệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát. Đây là các trung tâm chỉ huy chính trị, quân sự và an ninh của chính quyền Sài Gòn.

Ai chỉ huy chiến dịch Hồ Chí Minh?

Bộ Tư lệnh chiến dịch do Đại tướng Văn Tiến Dũng làm tư lệnh, đồng chí Phạm Hùng làm chính uỷ. Đồng chí Lê Đức Thọ có mặt tại chiến trường với tư cách đại diện Bộ Chính trị. Mỗi cánh quân có bộ tư lệnh riêng.

Vì sao chiến dịch giải phóng Sài Gòn mang tên Hồ Chí Minh?

Ngày 14/4/1975, Bộ Chính trị đồng ý đặt tên chiến dịch theo tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tên gọi thể hiện ý nguyện thực hiện trọn vẹn mong muốn thống nhất đất nước của Người, có ý nghĩa động viên rất lớn với bộ đội và nhân dân.

Đặc công giữ cầu có vai trò gì trong chiến dịch?

Lực lượng đặc công chiếm và giữ các cầu lớn ở cửa ngõ thành phố để đối phương không phá được, nhờ đó các đoàn xe tăng và bộ binh cơ giới tiến thẳng vào nội đô đúng thời gian. Nhiều trận giữ cầu rất ác liệt và có nhiều hy sinh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138