Bộ đội Biên phòng là lực lượng chuyên trách, nòng cốt quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia trên đất liền và trên biển. Ngày truyền thống của lực lượng là 3/3, tính từ ngày 3/3/1959 khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang, tiền thân của Bộ đội Biên phòng, được thành lập. Từ năm 1989, ngày 3/3 hằng năm còn là Ngày Biên phòng toàn dân.
Hơn sáu mươi năm qua, lực lượng này đã nhiều lần đổi tên, chuyển cơ quan quản lý, trải qua chiến tranh ở cả hai đầu biên giới và nay gánh nhiều việc thời bình ít người biết hết. Bài này kể lại lịch sử, những năm tháng chiến đấu và đời sống của người lính quân hàm xanh hôm nay.
Ra đời trong hoàn cảnh nào
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, miền Bắc bước vào giai đoạn khôi phục, xây dựng, trong khi vùng biên giới, giới tuyến và bờ biển còn nhiều phức tạp: thổ phỉ, gián điệp, buôn lậu, các nhóm vũ trang hoạt động ở vùng núi. Cần một lực lượng chuyên trách đứng chân thường xuyên ở biên giới, vừa bảo vệ an ninh, vừa gần dân, vận động dân.
Ngày 3/3/1959, Bộ Chính trị ra nghị quyết thành lập lực lượng Công an nhân dân vũ trang, làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới, giới tuyến, bờ biển và các mục tiêu nội địa quan trọng. Lực lượng được xây dựng trên cơ sở các đơn vị công an, bộ đội đang làm nhiệm vụ ở những địa bàn này, đặt dưới sự quản lý của ngành công an.
Những năm đầu, các đồn công an vũ trang ở biên giới phía Bắc, giới tuyến Vĩnh Linh và bờ biển vừa truy quét phỉ, vừa giúp dân làm ăn, học chữ, khám chữa bệnh. Phương châm gắn bó với dân bản hình thành từ thời kỳ này và trở thành truyền thống của lực lượng về sau.
Các lần đổi tên và cơ quan quản lý
Lực lượng biên phòng đã trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi và cơ quan chủ quản. Bảng dưới tóm tắt các mốc thường được nêu trong tài liệu lịch sử của lực lượng.
| Năm | Thay đổi |
|---|---|
| 1959 | Thành lập lực lượng Công an nhân dân vũ trang, thuộc ngành công an. |
| 1979 | Đổi tên thành Bộ đội Biên phòng, chuyển sang Bộ Quốc phòng, trong bối cảnh chiến tranh ở hai đầu biên giới. |
| 1988 | Chuyển về Bộ Nội vụ, tức ngành công an thời đó. |
| 1989 | Ngày 3/3 hằng năm được xác định là Ngày Biên phòng toàn dân. |
| 1995 | Chuyển trở lại Bộ Quốc phòng, giữ tên Bộ đội Biên phòng đến nay. |
| 2020 | Quốc hội thông qua Luật Biên phòng Việt Nam, có hiệu lực từ năm 2022. |
Dù tên gọi và nơi quản lý thay đổi, nhiệm vụ cốt lõi vẫn giữ nguyên: đứng chân ở biên giới, giữ đường biên, mốc giới và gắn bó với người dân vùng biên.
Những năm chiến đấu ở biên giới
Trong kháng chiến chống Mỹ, lực lượng Công an nhân dân vũ trang chiến đấu bảo vệ giới tuyến Vĩnh Linh, bờ biển miền Bắc trước các đợt đánh phá, đồng thời có nhiều đơn vị vào chiến trường miền Nam. Nhiều đồn ở giới tuyến và ven biển chịu bom đạn liên tục nhiều năm.
Sau năm 1975, lực lượng biên phòng là những người đầu tiên đối mặt với các cuộc tấn công ở cả biên giới Tây Nam lẫn biên giới phía Bắc. Rạng sáng 17/2/1979, nhiều đồn công an vũ trang ở biên giới phía Bắc bị tấn công ngay từ những phút đầu, chiến đấu trong vòng vây. Đồn Pò Hèn ở Quảng Ninh, các đồn ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu chịu tổn thất rất lớn, nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh tại vị trí.
Nhiều tập thể và cá nhân trong lực lượng được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Ở các tỉnh biên giới, đài tưởng niệm cạnh đồn biên phòng là nơi người dân địa phương và đoàn khách thường dừng lại thắp hương mỗi dịp 17/2 hay 3/3.
Nhiệm vụ của Bộ đội Biên phòng thời bình
Quản lý, bảo vệ đường biên và mốc giới. Tuần tra dọc biên giới, giữ gìn hệ thống cột mốc, phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm, phối hợp với lực lượng nước láng giềng theo quy chế quản lý biên giới.
Kiểm soát cửa khẩu. Làm thủ tục xuất nhập cảnh cho người và phương tiện tại các cửa khẩu đường bộ, cảng biển do lực lượng phụ trách, kiểm soát việc qua lại biên giới theo quy định.
Phòng chống tội phạm. Đấu tranh với buôn lậu, ma tuý, mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép ở khu vực biên giới. Đây là những việc nguy hiểm, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong thời bình khi truy bắt tội phạm ma tuý có vũ trang.
Biên phòng trên biển. Các đồn biên phòng ven biển, hải đảo quản lý vùng biển gần bờ, kiểm soát tàu thuyền ra vào, tham gia tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ ngư dân khi có bão.
Cứu hộ, cứu nạn. Khi có lũ quét, sạt lở ở vùng núi biên giới, bộ đội biên phòng thường là lực lượng có mặt sớm nhất, giúp dân sơ tán, tìm kiếm người mất tích, dựng lại nhà cửa.
Quân hàm xanh giữa lòng dân bản
Một nét đặc biệt của Bộ đội Biên phòng là sự gắn bó với đời sống người dân vùng biên. Nhiều cán bộ được tăng cường về làm việc ở các xã biên giới, sống cùng dân, giúp dân phát triển sản xuất. Phương châm ba bám, bốn cùng, tức bám địa bàn, bám dân, bám mốc và cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc, được nhắc lại qua nhiều thế hệ.
Ở nhiều bản vùng cao, thầy giáo đứng lớp xoá mù chữ là bộ đội biên phòng, người khám bệnh cho bà con là y sĩ của đồn. Các chương trình như nhận học sinh nghèo làm con nuôi đồn biên phòng, đỡ đầu các em đến khi học xong, đã giúp nhiều trẻ em vùng biên tiếp tục đến trường. Dịp Tết, nhiều đơn vị tổ chức chương trình mang quà, gói bánh chưng cùng đồng bào.
Chính sự gắn bó ấy tạo nên thế trận biên phòng toàn dân: người dân là tai mắt, là người cùng giữ mốc, báo tin khi có người lạ, hàng lạ qua biên giới. Ngày Biên phòng toàn dân 3/3 vì vậy không chỉ là ngày của người mặc quân phục, mà là ngày của mọi người dân sống ở vùng biên.
Ngày 3/3 được tổ chức ra sao
Hằng năm, dịp 3/3, các đơn vị biên phòng và chính quyền địa phương tổ chức nhiều hoạt động: gặp mặt truyền thống, dâng hương ở đài tưởng niệm, thăm hỏi gia đình chính sách, tặng quà người nghèo, ra quân giúp dân làm đường, sửa nhà. Các năm tròn, như kỷ niệm 60 năm năm 2019, có lễ kỷ niệm cấp quốc gia và nhiều hoạt động văn hoá, triển lãm.
Ở các trường học vùng biên, ngày 3/3 thường có buổi sinh hoạt dưới cờ với sự tham gia của cán bộ đồn biên phòng, kể chuyện về biên giới, cột mốc. Ở đô thị, báo chí và truyền hình giới thiệu gương người tốt việc tốt trong lực lượng, giúp người dân nội địa hiểu hơn công việc thầm lặng ở vùng biên.
Người muốn tri ân có thể làm những việc nhỏ: tìm hiểu về đồn biên phòng ở tỉnh mình hay tỉnh quê, ủng hộ các chương trình học bổng cho học sinh vùng biên qua kênh chính thức, hoặc khi đi du lịch vùng biên thì tuân thủ hướng dẫn của bộ đội, không gây khó khăn cho công việc của họ.
Một ngày ở đồn biên phòng vùng cao
Đồn biên phòng vùng cao thường đóng ở nơi xa trung tâm, đường lên quanh co, mùa mưa có khi bị sạt lở chia cắt nhiều ngày. Mỗi đồn phụ trách một đoạn biên giới và vài xã biên giới. Buổi sáng, các tổ công tác chia nhau đi tuần tra đường biên, thăm mốc, có đoạn phải đi bộ cả ngày qua rừng, lội suối, ngủ lại trong lán tạm.
Ở đồn, một bộ phận làm công tác vận động quần chúng xuống bản, gặp già làng, trưởng bản, nắm tình hình đời sống, giúp bà con giải quyết việc cụ thể: sửa đường vào bản, dựng lớp học, hướng dẫn trồng cây, nuôi con giống. Một bộ phận khác trực ở trạm kiểm soát, cửa khẩu hoặc lối mòn qua lại, kiểm tra người và hàng hoá.
Buổi tối, khi việc trong ngày đã xong, nhiều đồn mở lớp học tiếng dân tộc cho cán bộ trẻ, hoặc lớp xoá mù chữ cho người dân. Có đồn nuôi thêm lợn, gà, trồng rau để cải thiện bữa ăn và chia cho các hộ khó khăn. Cuộc sống đơn giản, xa gia đình, nhưng những người từng công tác ở vùng biên đều nhớ mãi những mùa hoa, những phiên chợ và tình cảm của bà con bản.
Nhiều cán bộ trẻ mới ra trường được phân công lên đồn xa, có khi vài năm mới về quê ăn Tết một lần. Gia đình họ ở hậu phương cũng là một phần của câu chuyện biên phòng: những người vợ một mình nuôi con, những người mẹ chờ con về phép. Khi tri ân người lính biên phòng, cũng nên nhớ tới họ.
Câu hỏi thường gặp
Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng là ngày nào?
Ngày truyền thống là 3/3, tính từ ngày 3/3/1959 khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang, tiền thân của Bộ đội Biên phòng, được thành lập. Từ năm 1989, ngày 3/3 hằng năm cũng là Ngày Biên phòng toàn dân.
Bộ đội Biên phòng thuộc bộ nào?
Hiện nay Bộ đội Biên phòng thuộc Bộ Quốc phòng. Lực lượng từng thuộc ngành công an từ năm 1959, chuyển sang Bộ Quốc phòng năm 1979, về Bộ Nội vụ năm 1988 và trở lại Bộ Quốc phòng từ năm 1995.
Ngày Biên phòng toàn dân có từ khi nào?
Ngày Biên phòng toàn dân được tổ chức từ năm 1989, trùng với ngày truyền thống 3/3 của lực lượng. Ý nghĩa là việc bảo vệ biên giới không chỉ của bộ đội mà là trách nhiệm của toàn dân, nhất là người dân vùng biên.
Luật Biên phòng Việt Nam có hiệu lực khi nào?
Luật Biên phòng Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2020 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2022. Muốn tra nội dung cụ thể nên đọc văn bản gốc trên cổng thông tin pháp luật chính thức và kiểm các văn bản hướng dẫn hiện hành.
Ba bám, bốn cùng là gì?
Đó là phương châm công tác của Bộ đội Biên phòng ở vùng biên: bám địa bàn, bám dân, bám mốc; cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc với đồng bào. Phương châm này giúp cán bộ hiểu dân, gần dân và được dân tin.
Đi du lịch vùng biên cần làm gì để không vi phạm quy định?
Mang theo giấy tờ tuỳ thân, khai báo với chính quyền hoặc đồn biên phòng khi đến khu vực biên giới theo yêu cầu, không tự ý vượt qua đường biên, không chụp ảnh ở nơi có biển cấm và làm theo hướng dẫn của bộ đội biên phòng.