KhangChien.comKháng Chiến
Di tích và bảo tàng kháng chiến

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh: xem gì và chuẩn bị tâm lý khi đưa con đi

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ở Thành phố Hồ Chí Minh trưng bày hậu quả chiến tranh qua ảnh và hiện vật. Nên xem gì, đưa con đi thế nào cho phù hợp.

Quiet museum courtyard with an old military helicopter and an artillery piece under tropical trees, soft morning light, a parent holding a child hand seen from behind

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh là nơi trưng bày ảnh, tư liệu và hiện vật về hậu quả của chiến tranh ở Việt Nam, đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đây là một trong những bảo tàng có đông khách nước ngoài nhất cả nước. Nhiều phòng trưng bày có hình ảnh rất nặng nề, nên đưa con đi cần chuẩn bị tâm lý, chọn khu xem phù hợp lứa tuổi và có người lớn đi cạnh.

Bài viết giới thiệu lịch sử bảo tàng, các khu trưng bày chính, cách sắp xếp chuyến đi cho từng độ tuổi, cách trò chuyện với con trước, trong và sau khi xem. Giờ mở cửa, vé vào và nội dung các phòng trưng bày có thể thay đổi, nên kiểm thông tin hiện hành của bảo tàng trước khi đi.

Lịch sử của bảo tàng

Bảo tàng mở cửa ngày 4/9/1975, chỉ vài tháng sau ngày thống nhất đất nước, trong toà nhà vốn là cơ quan thông tin của chính quyền cũ. Tên gọi ban đầu là Nhà trưng bày tội ác chiến tranh. Năm 1990, nơi đây đổi tên thành Bảo tàng Chứng tích tội ác chiến tranh xâm lược, rồi từ năm 1995 mang tên Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh như hiện nay. Những lần đổi tên phản ánh cách bảo tàng muốn nói chuyện với người xem trong nước và quốc tế: tập trung vào chứng tích, vào hậu quả mà chiến tranh để lại cho con người.

Qua nhiều năm, bảo tàng được xây mới, mở rộng, sưu tầm thêm hàng nghìn hiện vật, ảnh, tư liệu, phần lớn do các nhà báo, nhiếp ảnh gia, cựu chiến binh trong và ngoài nước trao tặng. Bảo tàng nằm ở khu trung tâm cũ của thành phố, gần nhiều điểm tham quan khác như Dinh Độc Lập, nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố. Chính vị trí và cách kể chuyện bằng ảnh đã khiến nơi đây trở thành điểm dừng gần như bắt buộc của khách quốc tế đến Thành phố Hồ Chí Minh.

Các khu trưng bày chính

Khu trưng bày ngoài trời. Sân bảo tàng đặt máy bay, trực thăng, xe tăng, pháo, bom do phía đối phương sử dụng trong chiến tranh. Đây là khu nhẹ nhàng nhất, phù hợp để bắt đầu, nhất là với trẻ nhỏ.

Mô hình nhà tù. Một góc tái hiện chuồng cọp và chế độ giam giữ ở các nhà tù như Côn Đảo, Phú Quốc, kèm hiện vật như máy chém. Phần này có nội dung tra tấn, cần cân nhắc với trẻ em.

Những sự thật lịch sử. Khu tư liệu giới thiệu bối cảnh, diễn biến chính của chiến tranh qua ảnh và văn bản, giúp người xem nắm khung thời gian.

Hậu quả chất độc hoá học. Phòng trưng bày về chất độc da cam, đi-ô-xin và hậu quả kéo dài nhiều thế hệ. Đây là khu nặng nề nhất về hình ảnh, nhiều người lớn cũng cần dừng nghỉ.

Ảnh của các phóng viên chiến trường. Bộ sưu tập ảnh của những nhà báo, nhiếp ảnh gia nhiều nước đã làm việc và nhiều người đã hy sinh trong chiến tranh ở Đông Dương.

Thế giới ủng hộ Việt Nam. Khu giới thiệu phong trào phản đối chiến tranh và ủng hộ Việt Nam ở nhiều nước, giúp người xem thấy cuộc chiến trong bối cảnh quốc tế.

Bộ ảnh của những người cầm máy trên chiến trường

Một trong những phần được nhiều khách dừng lâu nhất là bộ sưu tập ảnh của các phóng viên chiến trường thuộc nhiều quốc tịch, nhiều hãng tin, đã làm việc ở Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia trong những năm chiến tranh. Nhiều người trong số họ đã hy sinh khi đang tác nghiệp. Bên cạnh mỗi bức ảnh thường có tên tác giả và hoàn cảnh chụp, giúp người xem hiểu rằng mỗi khung hình là kết quả của một lần người cầm máy tự đặt mình vào nguy hiểm để ghi lại sự thật.

Phần này có giá trị đặc biệt khi đưa học sinh lớn đi xem. Có thể gợi ý các em chọn một bức ảnh, đọc phần chú thích, rồi tự hỏi: người chụp đứng ở đâu, bức ảnh cho thấy điều gì mà một bài viết khó tả hết, và vì sao những bức ảnh như vậy từng góp phần thay đổi cách nhiều người trên thế giới nhìn về cuộc chiến. Đó là một bài học về vai trò của báo chí, của sự thật, và về lòng dũng cảm không cầm súng. Với trẻ nhỏ hơn, có thể chỉ chọn những bức ảnh về đời sống, trẻ em, người dân trong chiến tranh, và kể theo hướng mọi người đã giúp đỡ nhau ra sao trong hoàn cảnh khó khăn.

Vì sao cần chuẩn bị tâm lý

Khác với bảo tàng quân sự, nơi hiện vật chủ yếu là vũ khí và chiến công, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đặt con người chịu đựng chiến tranh vào trung tâm. Nhiều bức ảnh ghi lại thương vong của dân thường, cảnh tra tấn, những hậu quả dị tật do chất độc hoá học. Người lớn đi xem cũng thường cần dừng lại, lặng đi một lúc. Với trẻ em, những hình ảnh này nếu xem không có chuẩn bị có thể gây sợ hãi, ám ảnh, mất ngủ.

Chuẩn bị tâm lý không có nghĩa là che giấu sự thật, mà là đưa sự thật đến với con theo mức độ phù hợp. Mục đích của chuyến đi nên là giúp con hiểu chiến tranh gây đau khổ cho con người như thế nào, từ đó trân trọng hoà bình và biết cảm thông, chứ không phải làm con sợ hãi hay căm ghét một dân tộc nào. Bảo tàng cũng trưng bày nhiều câu chuyện về những người nước ngoài đứng về phía hoà bình, về những phóng viên đã hy sinh để thế giới biết sự thật. Nhấn vào những câu chuyện ấy giúp trẻ có một cái nhìn cân bằng.

Gợi ý theo độ tuổi

Mỗi gia đình hiểu con mình nhất, nhưng có thể tham khảo khung chung dưới đây khi quyết định xem khu nào:

Độ tuổiNên xemCân nhắc kỹ
Dưới 6 tuổiKhu ngoài trời: máy bay, xe tăng, kể chuyện nhẹ nhàng về chiến tranh và hoà bìnhCác phòng ảnh trong nhà; thường không cần vào
6 – 10 tuổiKhu ngoài trời, khu thế giới ủng hộ Việt Nam, một phần khu sự thật lịch sử có người lớn giải thíchKhu nhà tù, khu chất độc da cam
11 – 14 tuổiHầu hết các khu, đi cùng người lớn, dừng giải thích ở từng nhóm ảnhKhu chất độc da cam: hỏi ý con trước, cho con quyền dừng
Từ 15 tuổiToàn bộ bảo tàng, có thể đọc kỹ tư liệu, so sánh với kiến thức đã họcVẫn nên trò chuyện sau khi xem để con chia sẻ cảm xúc

Bảng trên chỉ là gợi ý. Có trẻ nhỏ rất bình tĩnh, có trẻ lớn lại nhạy cảm. Quan sát nét mặt, hơi thở, câu hỏi của con để quyết định tiếp tục hay dừng. Nếu con muốn ra ngoài, hãy tôn trọng; chuyến đi không cần phải "xem cho hết".

Trò chuyện với con trước, trong và sau khi xem

Phần quan trọng nhất của chuyến đi không nằm trong tủ kính mà trong những câu chuyện giữa cha mẹ và con. Một cách làm:

  1. Trước khi đi, kể ngắn gọn về cuộc chiến bằng lời đơn giản, nói rõ bảo tàng có ảnh buồn và con có thể nắm tay bố mẹ hoặc ra ngoài bất cứ lúc nào.
  2. Bắt đầu ở khu ngoài trời để con quen không gian, đặt câu hỏi về máy bay, xe tăng: chúng từng được dùng để làm gì.
  3. Trong nhà, đi chậm, đứng cạnh con, hỏi "con thấy gì" trước khi giải thích; tránh kể thêm chi tiết đau thương ngoài những gì con đang nhìn.
  4. Khi gặp ảnh nặng nề, cứ nói thật rằng bố mẹ cũng thấy buồn; cảm xúc ấy là bình thường.
  5. Sau khi ra về, chọn chỗ ngồi yên, hỏi con nhớ nhất điều gì, cảm thấy thế nào, có câu hỏi gì không.
  6. Vài ngày sau, để ý giấc ngủ, câu hỏi lặp lại của con; nếu con còn sợ, tiếp tục trò chuyện nhẹ nhàng, nhấn vào việc chiến tranh đã qua và mọi người đang giữ gìn hoà bình.

Nếu trẻ có dấu hiệu sợ hãi kéo dài, mất ngủ nhiều ngày, nên hỏi ý kiến giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý học đường để được hướng dẫn thêm.

Ứng xử và sắp xếp chuyến đi

Bảo tàng thường đông khách, nhất là khách đoàn và khách quốc tế, nên đi sớm sau giờ mở cửa sẽ dễ xem hơn. Trong các phòng trưng bày, nói nhỏ, không chen lấn trước những bức ảnh, không chụp ảnh tạo dáng vui đùa trước các hình ảnh thương vong. Ở khu ngoài trời, không trèo lên máy bay, xe tăng nếu không có chỉ dẫn cho phép. Thời gian hợp lý cho một lượt xem là hai đến ba giờ; với gia đình có trẻ nhỏ, một đến hai giờ là đủ, phần còn lại có thể quay lại khi con lớn hơn.

Vì bảo tàng nằm ở khu trung tâm, có thể kết hợp trong ngày với Dinh Độc Lập, nơi gắn với thời khắc kết thúc chiến tranh trưa 30/4/1975, để câu chuyện của con có một kết thúc về hoà bình, thống nhất. Một số gia đình chọn thứ tự ngược lại: Dinh Độc Lập trước, bảo tàng sau, rồi kết thúc ở một công viên xanh để con được chạy nhảy, cân bằng lại cảm xúc. Giờ mở cửa, vé vào và quy định chụp ảnh của từng điểm nên kiểm trên kênh chính thức trước khi đi.

Câu hỏi thường gặp

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh nằm ở đâu?

Bảo tàng nằm ở khu trung tâm cũ của Thành phố Hồ Chí Minh, gần Dinh Độc Lập và nhiều điểm tham quan khác. Khi tìm đường, dùng chính tên bảo tàng là dễ định vị nhất; nên kiểm giờ mở cửa hiện hành trước khi đến.

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh mở cửa từ khi nào?

Bảo tàng mở cửa ngày 4/9/1975 với tên Nhà trưng bày tội ác chiến tranh. Năm 1990 đổi thành Bảo tàng Chứng tích tội ác chiến tranh xâm lược, và từ năm 1995 mang tên Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh như hiện nay.

Trẻ mấy tuổi thì nên vào các phòng ảnh trong nhà?

Không có mốc cứng. Trẻ dưới 6 tuổi thường chỉ nên xem khu ngoài trời; từ khoảng 11 tuổi có thể xem phần lớn các khu khi có người lớn đi cạnh giải thích. Khu chất độc da cam nên hỏi ý con trước và cho con quyền dừng.

Xem bảo tàng mất bao lâu?

Một lượt xem đầy đủ mất khoảng hai đến ba giờ. Gia đình có trẻ nhỏ nên giới hạn một đến hai giờ, chọn các khu phù hợp và nghỉ giữa chừng. Đi sớm sau giờ mở cửa sẽ tránh được đông khách đoàn.

Nếu con sợ hãi sau khi xem thì nên làm gì?

Ngồi lại trò chuyện, hỏi con nhớ điều gì và cảm thấy thế nào, nhấn vào việc chiến tranh đã qua và mọi người đang giữ gìn hoà bình. Nếu con mất ngủ, sợ hãi kéo dài nhiều ngày, nên hỏi giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý học đường.

Bảo tàng có những khu trưng bày nào?

Các khu chính gồm khu trưng bày ngoài trời với máy bay, xe tăng, pháo; mô hình nhà tù; khu những sự thật lịch sử; khu hậu quả chất độc hoá học; ảnh của phóng viên chiến trường và khu thế giới ủng hộ Việt Nam. Nội dung có thể thay đổi theo từng thời kỳ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138