KhangChien.comKháng Chiến
Tri ân thương binh, liệt sĩ

Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ: các đội làm việc ra sao, thông tin gửi về đâu

Công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở trong nước và ở Lào, Campuchia diễn ra thế nào; người dân, cựu chiến binh có thông tin mộ liệt sĩ nên báo cho ai và làm gì.

Soldiers in olive uniforms seen from behind carefully digging with small trowels in red jungle soil under tall trees, white cloth laid nearby, misty dry season morning

Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là công việc đưa hài cốt những người hy sinh từ nơi chôn cất tạm ở chiến trường về an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ. Việc này do các đội chuyên trách của lực lượng vũ trang thực hiện, dưới sự chỉ đạo của ban chỉ đạo các cấp, trong nước và cả ở Lào, Campuchia. Người dân, cựu chiến binh có thông tin về nơi có mộ liệt sĩ nên báo cho Ban chỉ huy quân sự xã, phường hoặc UBND xã, phường, không tự đào bới.

Đến nay vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa tìm được hài cốt, và công việc vẫn tiếp tục mỗi mùa khô. Phần dưới kể lại các đội làm việc ra sao, thông tin quý nhất đến từ đâu, người có thông tin cần làm gì, và điều gì xảy ra sau khi hài cốt được tìm thấy.

Công việc kéo dài nhiều thập kỷ

Ngay trong chiến tranh, các đơn vị đã cố gắng đưa thi hài đồng đội về hậu cứ hoặc an táng có đánh dấu. Nhưng chiến trường rộng, trận mạc ác liệt, nhiều nơi chỉ kịp chôn tạm, ghi vội sơ đồ trên mảnh giấy. Sau năm 1975 và sau các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, việc quy tập trở thành nhiệm vụ lớn và lâu dài, gắn với tình cảm của hàng triệu gia đình.

Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, đề án về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt còn thiếu thông tin. Ở trung ương có ban chỉ đạo quốc gia, thường được gọi tắt là Ban Chỉ đạo 515; ở tỉnh có ban chỉ đạo tương ứng do lãnh đạo địa phương và cơ quan quân sự tham gia. Các ban này điều phối kế hoạch, kinh phí và phối hợp giữa các ngành.

Do quy mô lớn và thời gian đã lâu, mỗi năm việc tìm thấy thêm hài cốt càng khó: địa hình thay đổi, rừng mọc lại, nhân chứng ngày một ít. Chính vì vậy, mỗi mẩu thông tin từ người dân, từ cựu chiến binh đều được coi trọng.

Ai trực tiếp làm việc tìm kiếm, quy tập

Đội quy tập chuyên trách của tỉnh. Bộ chỉ huy quân sự nhiều tỉnh có đội chuyên trách tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn và các vùng chiến trường được giao. Họ làm theo kế hoạch hằng năm, chủ yếu vào mùa khô khi đường đi lại thuận lợi.

Các đội làm nhiệm vụ ở Lào, Campuchia. Với liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia hy sinh ở Lào, Campuchia, một số quân khu, tỉnh có đội chuyên trách làm việc tại nước bạn, quen gọi là các đội K. Việc tìm kiếm được tiến hành theo thoả thuận hợp tác, có sự phối hợp và giúp đỡ của chính quyền, người dân nước bạn.

Lực lượng tại chỗ và người dân. Ban chỉ huy quân sự xã, dân quân, chính quyền địa phương là những người tiếp nhận thông tin đầu tiên, dẫn đường, xác minh ban đầu và báo lên cấp trên. Người dân địa phương nhiều khi là người phát hiện hài cốt khi làm nương, đào móng nhà.

Cựu chiến binh và ban liên lạc đơn vị. Những người từng chiến đấu ở nơi đó có thể nhận ra địa hình, nhớ vị trí chôn cất đồng đội. Nhiều ban liên lạc tổ chức đưa cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa để chỉ điểm, phối hợp với đội quy tập.

Một mùa tìm kiếm diễn ra thế nào

Trước mùa, đội tổng hợp thông tin đã có: hồ sơ đơn vị, sơ đồ mộ cũ, lời kể của cựu chiến binh, tin báo của người dân. Những điểm có căn cứ được đưa vào kế hoạch khảo sát. Khi vào thực địa, đội đối chiếu địa hình với mô tả, hỏi thêm người dân sống lâu năm trong vùng, rồi mới khoanh vùng để đào.

Việc đào được tiến hành rất cẩn thận, từng lớp đất mỏng, vì hài cốt sau mấy chục năm có khi chỉ còn vài mảnh nhỏ, lẫn với rễ cây. Mọi di vật đi kèm như cúc áo, khoá thắt lưng, bi đông, lược, đồng hồ, lọ đựng giấy tờ đều được thu giữ, ghi chép, vì đó là manh mối quý để xác định danh tính. Nhiều liệt sĩ được biết tên nhờ một chiếc lọ penicillin kín còn giữ được mảnh giấy ghi họ tên, quê quán.

Hài cốt tìm được được làm lễ, đặt trong tiểu, phủ vải, rồi đưa về nơi tập kết. Với hài cốt tìm thấy ở nước ngoài, các đội tổ chức lễ bàn giao, đưa về nước theo nghi thức trang trọng, sau đó an táng tại nghĩa trang liệt sĩ của tỉnh theo kế hoạch. Mỗi đợt về nước thường có lễ truy điệu, an táng mà gia đình, người dân có thể tham dự.

Có thông tin về mộ liệt sĩ thì làm gì

Nhiều người biết hoặc nghi một nơi có mộ liệt sĩ: ông bà kể lại, đồng đội nhớ, hay tình cờ phát hiện khi làm đất. Trình tự nên làm:

  1. Ghi lại thật cụ thể: vị trí, đặc điểm địa hình, mốc dễ nhận như gốc cây, khe suối, tảng đá, thời gian chôn, ai kể, số mộ nếu nhớ.
  2. Nếu có, chụp ảnh khu vực ở góc rộng, ghi toạ độ bằng điện thoại.
  3. Báo cho Ban chỉ huy quân sự xã, phường hoặc UBND xã, phường nơi có mộ; có thể đồng thời báo hội cựu chiến binh.
  4. Với thông tin về mộ ở xa, như ở chiến trường cũ tỉnh khác hay ở nước bạn, gửi văn bản tới Bộ chỉ huy quân sự tỉnh nơi mình ở hoặc nơi có mộ.
  5. Giữ bản sao những gì đã gửi, ghi tên người tiếp nhận để hỏi lại.

Không cần chắc chắn mới báo. Một thông tin còn mơ hồ vẫn có thể kết hợp với thông tin khác mà đội quy tập đang có. Ngược lại, đừng phóng đại hay khẳng định điều mình không biết rõ, vì đội sẽ phải huy động người, kinh phí để xác minh.

Sơ đồ vẽ tay của cựu chiến binh có giá trị đặc biệt. Nếu ông bà trong nhà từng vẽ, hãy chụp lại, ghi thêm lời giải thích của chính người vẽ khi họ còn minh mẫn.

Khi phát hiện hài cốt, di vật ngoài thực địa

Người làm nương rẫy, đào móng, khai thác đất đôi khi gặp hài cốt hoặc di vật chiến tranh. Những điều nên làm và không nên làm:

  • Dừng việc đào ngay, không tiếp tục múc đất ra.
  • Không nhặt, không gom hài cốt, di vật mang về nhà; giữ nguyên hiện trường, che chắn tạm nếu trời mưa.
  • Báo ngay chính quyền xã và Ban chỉ huy quân sự xã.
  • Tuyệt đối không động vào vật nghi là bom, mìn, đạn; nhiều chiến trường cũ còn vật nổ sót lại, nguy hiểm tới tính mạng.
  • Không mua bán, trao đổi di vật chiến tranh tìm được.
  • Hợp tác, dẫn đường khi đội quy tập tới xác minh.

Giữ nguyên hiện trường giúp đội quy tập thu được nhiều thông tin nhất: vị trí di vật so với hài cốt, số lượng người, dấu vết huyệt mộ. Một di vật bị nhặt mang đi có khi làm mất manh mối duy nhất để biết tên người liệt sĩ.

Nhiều nơi có chính sách ghi nhận, động viên người dân cung cấp thông tin chính xác. Tuy vậy, động cơ báo tin nên xuất phát từ mong muốn đưa người lính về với đồng đội, gia đình.

Sau khi hài cốt được tìm thấy

Hài cốt được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ theo kế hoạch của địa phương. Nếu có di vật, giấy tờ, lời xác nhận đủ để xác định danh tính, thông tin sẽ được đối chiếu với hồ sơ, báo về địa phương nơi gia đình liệt sĩ cư trú, và tên được ghi trên bia. Gia đình được hướng dẫn thăm viếng hoặc làm thủ tục đưa hài cốt về quê theo quy định hiện hành.

Nếu chưa xác định được, hài cốt được an táng trong khu mộ chưa có thông tin, thường kèm việc lấy mẫu để giám định ADN theo chương trình khi có điều kiện. Thông tin về nơi tìm thấy, đơn vị nghi vấn, di vật được lưu lại để đối chiếu về sau.

Với gia đình đang tìm người thân, nên theo dõi thông tin các đợt quy tập ở vùng người thân hy sinh qua cơ quan người có công, báo chí chính thống, ban liên lạc đơn vị. Đăng ký thông tin và cho mẫu ADN sẵn giúp tăng cơ hội được đối chiếu khi có hài cốt mới về. Công việc này không có điểm kết thúc rõ ràng, nhưng mỗi năm vẫn có thêm những người lính được trở về.

Người dân, gia đình góp sức được những gì

Không phải ai cũng tham gia đội quy tập, nhưng rất nhiều việc nhỏ ngoài đời thật góp phần đưa người lính về. Người cao tuổi ở vùng chiến trường cũ còn nhớ chỗ chôn cất, tên trận đánh, đơn vị từng đóng quân; ghi lại những lời kể ấy, kèm vị trí và mốc thời gian, rồi chuyển cho Ban chỉ huy quân sự xã là đóng góp cụ thể nhất.

Cựu chiến binh còn sống là nguồn thông tin quý. Nhiều người giữ sổ tay, sơ đồ vẽ tay, danh sách đồng đội hy sinh. Con cháu có thể giúp ông bà sắp xếp, chụp lại các tài liệu đó, liên hệ ban liên lạc đơn vị để thông tin được đối chiếu với hồ sơ, thay vì chỉ đăng lên mạng xã hội rồi để trôi.

Gia đình liệt sĩ nên chủ động cập nhật thông tin của mình với cơ quan người có công ở địa phương: đơn vị, nơi hy sinh theo giấy báo tử, những manh mối từ đồng đội. Khi đội quy tập tìm thấy hài cốt có di vật hoặc lời xác nhận khớp, thông tin đầy đủ từ phía gia đình giúp việc xác định nhanh hơn. Ở chiều ngược lại, cũng nên cảnh giác với những người tự nhận có khả năng đặc biệt chỉ chỗ mộ để đòi tiền; mọi việc tìm kiếm chính thức đều đi qua cơ quan nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

Ai thực hiện việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ?

Việc này do các đội chuyên trách của lực lượng vũ trang, chủ yếu thuộc Bộ chỉ huy quân sự các tỉnh, thực hiện theo kế hoạch của ban chỉ đạo các cấp. Ở Lào, Campuchia có các đội chuyên trách, quen gọi là đội K, phối hợp với nước bạn.

Biết nơi có mộ liệt sĩ thì báo cho ai?

Nên báo cho Ban chỉ huy quân sự xã, phường hoặc UBND xã, phường nơi có mộ, có thể đồng thời báo hội cựu chiến binh. Ghi lại vị trí, đặc điểm địa hình, ai kể, thời gian chôn và giữ bản sao những gì đã gửi.

Đào được hài cốt khi làm đất thì phải làm gì?

Dừng đào ngay, giữ nguyên hiện trường, không nhặt hài cốt hay di vật mang đi, báo chính quyền và Ban chỉ huy quân sự xã. Tuyệt đối không động vào vật nghi là bom mìn, đạn vì chiến trường cũ còn vật nổ sót.

Đội K là gì?

Đội K là cách gọi quen thuộc các đội chuyên trách tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh ở Lào và Campuchia. Các đội làm việc theo thoả thuận hợp tác, chủ yếu vào mùa khô, với sự giúp đỡ của nước bạn.

Di vật tìm thấy cùng hài cốt có ý nghĩa gì?

Di vật như bi đông, lược, khoá thắt lưng, lọ đựng giấy tờ là manh mối quý để xác định danh tính. Vì vậy không nên tự nhặt mang đi mà giữ nguyên tại chỗ để đội quy tập thu giữ và ghi chép đầy đủ.

Gia đình đang tìm người thân nên theo dõi quy tập thế nào?

Nên theo dõi các đợt quy tập ở vùng người thân hy sinh qua cơ quan người có công, báo chí chính thống và ban liên lạc đơn vị; đăng ký thông tin, cho mẫu ADN sẵn để được đối chiếu khi có hài cốt mới được đưa về.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138