KhangChien.comKháng Chiến
Tri ân thương binh, liệt sĩ

Ngày 22/12 thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam: lịch sử và hoạt động kỷ niệm

Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời ở Cao Bằng, tiền thân Quân đội nhân dân. Các lần đổi tên, Ngày hội Quốc phòng toàn dân và cách tri ân.

Dense green forest clearing in northern Vietnamese mountains with mist between tall trees and a simple stone memorial platform, early morning light, quiet and solemn atmosphere

Ngày 22/12 là ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 22/12/1944, tại khu rừng nay mang tên Trần Hưng Đạo ở tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ, do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy, theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Từ năm 1989, ngày 22/12 còn được gọi là Ngày hội Quốc phòng toàn dân.

Từ một đội vũ trang nhỏ, qua nhiều lần hợp nhất và đổi tên, lực lượng ấy trở thành quân đội chính quy đi qua hai cuộc kháng chiến và các cuộc chiến bảo vệ biên giới. Bài này tóm tắt bối cảnh ra đời, hai trận đánh đầu tiên, các mốc đổi tên, ý nghĩa của Ngày hội Quốc phòng toàn dân, và những cách tri ân gần gũi trong gia đình, khu phố, trường học.

Bối cảnh ra đời cuối năm 1944

Năm 1944, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối. Ở Đông Dương, phát xít Nhật và thực dân Pháp cùng cai trị, đời sống nhân dân cực khổ. Ở vùng Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, phong trào Việt Minh đã phát triển mạnh, nhiều đội tự vệ, du kích được tổ chức ở các làng bản. Vấn đề đặt ra là cần một lực lượng vũ trang tập trung, vừa đánh địch vừa tuyên truyền, làm nòng cốt cho phong trào chuẩn bị khởi nghĩa.

Trong chỉ thị thành lập, lãnh tụ Hồ Chí Minh nhấn mạnh tên gọi của đội nói lên nhiệm vụ: chính trị trọng hơn quân sự, tuyên truyền trọng hơn tác chiến. Đội là đội quân đàn anh, có nhiệm vụ dìu dắt các đội vũ trang địa phương, chọn lọc cán bộ, vũ khí, phát triển dần thành lực lượng lớn hơn. Nguyên tắc tác chiến là bí mật, nhanh chóng, tích cực, nay đông mai tây, đánh bất ngờ.

Ngày 22/12/1944, buổi lễ thành lập diễn ra trong khu rừng giữa hai tổng Hoàng Hoa Thám và Trần Hưng Đạo thuộc châu Nguyên Bình cũ, nay thuộc tỉnh Cao Bằng. Đội gồm 34 người, chia thành ba tiểu đội, vũ khí thô sơ và thiếu thốn, phần lớn là súng kíp, súng trường cũ. Đồng chí Võ Nguyên Giáp trực tiếp tổ chức và chỉ huy.

Hai trận đầu tiên: Phai Khắt và Nà Ngần

Chỉ hai ngày sau khi thành lập, đội mở trận đánh đầu tiên. Chiều 25/12/1944, đội cải trang thành lính khố xanh, bất ngờ tiến vào đồn Phai Khắt. Trận đánh diễn ra nhanh, diệt được quân giữ đồn, thu vũ khí. Sáng hôm sau, 26/12/1944, đội tiếp tục đánh đồn Nà Ngần, giành thắng lợi, thu thêm súng đạn, trang bị.

Hai trận thắng có ý nghĩa vượt quá quy mô của chúng. Lần đầu tiên một đội vũ trang tập trung của phong trào cách mạng đánh thắng đồn binh của đối phương, đúng theo cách đánh bí mật, bất ngờ, nhanh gọn. Tin thắng trận lan ra, cổ vũ phong trào ở vùng căn cứ, nhiều thanh niên xin gia nhập. Vũ khí thu được trang bị thêm cho đội và các lực lượng địa phương.

Ngày nay, khu di tích rừng Trần Hưng Đạo, di tích Phai Khắt, Nà Ngần ở Cao Bằng là điểm đến của nhiều đoàn cựu chiến binh, học sinh, đoàn viên vào dịp tháng 12. Các di tích này được giữ gìn như nơi khởi đầu của lực lượng vũ trang cách mạng.

Các mốc đổi tên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Lực lượng thành lập ngày 22/12/1944 trải qua nhiều tên gọi, gắn với từng giai đoạn lịch sử. Các mốc chính thường được nhắc trong tài liệu lịch sử quân sự:

Thời gianTên gọiBối cảnh
22/12/1944Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quânThành lập ở Cao Bằng, 34 chiến sĩ
Tháng 5/1945Việt Nam Giải phóng quânHợp nhất với Cứu quốc quân, chuẩn bị Tổng khởi nghĩa
Cuối 1945 – 1946Vệ quốc đoàn, rồi Quân đội quốc gia Việt NamSau Cách mạng Tháng Tám, xây dựng quân đội của nhà nước mới
Khoảng năm 1950Quân đội nhân dân Việt NamTên gọi được dùng chính thức trong kháng chiến chống Pháp, giữ đến nay

Các tài liệu có thể ghi mốc đổi tên chênh nhau đôi chút tuỳ cách tính từ văn bản hay từ thời điểm áp dụng rộng rãi. Khi cần dẫn chính xác cho bài thuyết trình, bài viết của học sinh, nên đối chiếu với sách lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam do các cơ quan nghiên cứu lịch sử quân sự biên soạn, hoặc tài liệu của bảo tàng.

Điều xuyên suốt qua các tên gọi là bản chất được nhắc nhiều trong ký ức người dân: quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Danh hiệu "Bộ đội Cụ Hồ" mà người dân quen gọi xuất phát từ tình cảm đó.

Ngày hội Quốc phòng toàn dân

Năm 1989, ngày 22/12 được xác định đồng thời là Ngày hội Quốc phòng toàn dân. Ý nghĩa của tên gọi này là việc bảo vệ Tổ quốc không chỉ của riêng quân đội, mà là việc của toàn dân, của mọi ngành, mọi địa phương. Vì thế các hoạt động trong dịp 22/12 không chỉ diễn ra trong doanh trại mà còn ở trường học, cơ quan, khu dân cư.

Các năm chẵn như 22/12/2024, tròn 80 năm thành lập, thường có lễ kỷ niệm quy mô lớn, triển lãm, hoạt động văn hoá. Những năm khác, các địa phương tổ chức gặp mặt cựu chiến binh, thăm hỏi gia đình chính sách, giao lưu giữa đơn vị quân đội đóng quân và nhân dân, các buổi nói chuyện truyền thống ở trường học.

Quy mô, nội dung hoạt động mỗi năm do cơ quan chức năng hướng dẫn. Người dân muốn tham gia có thể theo dõi thông báo của chính quyền cấp xã, ban chỉ huy quân sự, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên nơi mình sống, hoặc của trường học, cơ quan nơi mình học tập, làm việc.

Những cách tri ân gần gũi trong dịp 22/12

Tri ân không nhất thiết phải là hoạt động lớn. Nhiều việc nhỏ trong gia đình, khu phố, trường học có ý nghĩa thiết thực:

  • Thăm hỏi ông bà, cha mẹ, họ hàng từng là bộ đội; dành thời gian nghe các cụ kể chuyện thời quân ngũ, ghi lại những gì được kể.
  • Cùng con cháu xem lại ảnh, giấy tờ, kỷ vật quân ngũ trong nhà, giải thích cho trẻ ông bà từng ở đơn vị nào, làm gì.
  • Đi viếng nghĩa trang liệt sĩ của xã, dâng hương ở đài tưởng niệm, thắp hương cho những ngôi mộ ít người viếng.
  • Tham gia các buổi gặp mặt, giao lưu của hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên tổ chức ở khu dân cư.
  • Với trường học, mời cựu chiến binh trong vùng đến nói chuyện ngắn, để học sinh hỏi, thay vì chỉ đọc tài liệu.
  • Gửi lời thăm hỏi tới người thân đang tại ngũ, đang làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo.
  • Đưa gia đình tới bảo tàng lịch sử quân sự, bảo tàng quân khu hoặc bảo tàng tỉnh để xem hiện vật, nghe thuyết minh.

Với trẻ nhỏ, câu chuyện cụ thể về một người trong nhà gợi sự quan tâm hơn những con số. Không cần biến dịp này thành bài kiểm tra kiến thức hay chấm điểm; điều đáng giữ là lòng biết ơn và sự hiểu biết đúng.

Phân biệt 22/12 với 27/7 và các ngày kỷ niệm khác

Nhiều người hay nhầm giữa các ngày kỷ niệm gắn với người lính. Ngày 22/12 là ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời là Ngày hội Quốc phòng toàn dân; trọng tâm là truyền thống của quân đội và trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc của toàn dân. Ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ; trọng tâm là tri ân những người đã hy sinh, đã để lại một phần thân thể và gia đình họ.

Ngoài ra còn có ngày truyền thống của từng quân chủng, binh chủng, quân khu, sư đoàn. Ví dụ các đơn vị phòng không, hải quân, biên phòng đều có ngày truyền thống riêng; ban liên lạc cựu chiến binh của từng đơn vị thường họp mặt vào ngày đó. Ngày 6/12 là ngày thành lập Hội Cựu chiến binh Việt Nam, năm 1989.

Biết rõ ý nghĩa từng ngày giúp gia đình, trường học chọn hoạt động phù hợp: 22/12 có thể là buổi nói chuyện về lịch sử quân đội, thăm đơn vị đóng quân; 27/7 là viếng nghĩa trang, thắp nến, thăm gia đình thương binh, liệt sĩ. Cả hai đều là dịp để thế hệ sau hiểu những gì người đi trước đã trải qua.

Từ đội vũ trang nhỏ đến quân đội chính quy

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lực lượng vũ trang trở thành quân đội của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Những năm đầu, quân đội vừa chiến đấu vừa xây dựng, thiếu vũ khí, thiếu cán bộ được đào tạo, phần lớn chiến sĩ là nông dân. Qua kháng chiến chống Pháp, các đại đoàn chủ lực được thành lập, đánh những chiến dịch lớn như Việt Bắc 1947, Biên giới 1950, và kết thúc bằng chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Trong kháng chiến chống Mỹ, quân đội phát triển thêm các quân chủng, binh chủng như phòng không – không quân, hải quân, tăng thiết giáp, đặc công, cùng hệ thống hậu cần trên đường Trường Sơn. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 với Chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước. Sau đó, quân đội tiếp tục làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Tây Nam, biên giới phía Bắc và các vùng biển, đảo.

Trong thời bình, bộ đội còn gắn với những việc ngoài chiến đấu: cứu hộ cứu nạn trong mùa bão lũ, rà phá bom mìn sót lại, tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, giúp dân ở vùng biên giới, hải đảo. Với nhiều gia đình, hình ảnh người lính quen thuộc nhất chính là những lần bộ đội về giúp làng sau lũ. Nhắc tới 22/12 vì vậy không chỉ là nhắc chuyện xa xưa, mà cả những việc đang diễn ra.

Câu hỏi thường gặp

Ngày 22/12 là ngày gì?

Ngày 22/12 là ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, kỷ niệm sự ra đời của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân năm 1944 ở Cao Bằng. Từ năm 1989, ngày này đồng thời là Ngày hội Quốc phòng toàn dân.

Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân có bao nhiêu người?

Khi thành lập ngày 22/12/1944, đội có 34 chiến sĩ, chia thành ba tiểu đội, do đồng chí Võ Nguyên Giáp chỉ huy. Vũ khí ban đầu thô sơ, chủ yếu là súng kíp và súng trường cũ, được bổ sung dần qua các trận đánh.

Trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân là trận nào?

Đó là trận Phai Khắt chiều 25/12/1944, tiếp theo là trận Nà Ngần sáng 26/12/1944, đều ở Cao Bằng. Hai trận thắng nhanh gọn, thu vũ khí, cổ vũ mạnh phong trào ở vùng căn cứ và khẳng định cách đánh bí mật, bất ngờ.

Ngày hội Quốc phòng toàn dân có từ khi nào?

Từ năm 1989, ngày 22/12 được xác định đồng thời là Ngày hội Quốc phòng toàn dân, nhấn mạnh rằng bảo vệ Tổ quốc là việc của toàn dân chứ không riêng quân đội. Các hoạt động diễn ra ở cả trường học, cơ quan và khu dân cư.

Ngày 22/12 khác ngày 27/7 thế nào?

Ngày 22/12 kỷ niệm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và là Ngày hội Quốc phòng toàn dân. Ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ, dành để tri ân những người đã hy sinh, thương binh và gia đình họ. Hoạt động hai dịp vì vậy cũng khác nhau.

Gia đình có thể làm gì để tri ân bộ đội dịp 22/12?

Có thể thăm hỏi người thân từng là bộ đội, nghe và ghi lại lời kể, cùng con cháu xem kỷ vật quân ngũ, viếng nghĩa trang liệt sĩ của xã, đưa trẻ đến bảo tàng hoặc tham gia buổi gặp mặt của hội cựu chiến binh ở khu dân cư.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138