Một buổi họp mặt đồng đội cũ chu đáo cần bốn thứ: danh sách người được mời càng đủ càng tốt, ngày giờ và địa điểm hợp sức khoẻ người cao tuổi, một chương trình ngắn có phần tưởng nhớ đồng đội đã khuất, và cách đóng góp, chi tiêu minh bạch. Việc tổ chức thường do ban liên lạc đơn vị hoặc vài cựu chiến binh nhiệt tình đứng ra, con cháu hỗ trợ phần liên lạc, đưa đón, ghi hình.
Với những người từng ăn cùng nồi cơm, nằm cùng căn hầm, buổi gặp lại sau mấy chục năm có ý nghĩa rất riêng. Có người tìm lại được người đã cõng mình khi bị thương, có người lần đầu biết nơi đồng đội nằm lại. Bài này dành cho người đứng ra lo liệu, kể cả con cháu được nhờ giúp, đi qua từng việc từ lúc lên ý tưởng đến khi buổi gặp kết thúc.
Tìm lại người: phần khó nhất và cần làm sớm nhất
Sau chiến tranh, đồng đội mỗi người một ngả, nhiều người đổi chỗ ở, đổi số liên lạc, có người đã mất. Việc lập danh sách nên bắt đầu ít nhất vài tháng trước ngày dự định gặp. Điểm xuất phát thường là sổ danh sách của ban liên lạc đơn vị nếu đã có, hoặc trí nhớ của vài người nòng cốt: ai cùng đại đội, cùng trung đội, quê ở đâu.
Hội cựu chiến binh xã, phường là kênh tìm người rất hiệu quả, vì hội viên thường được ghi nhận theo đơn vị cũ. Gửi tên, quê quán cũ, năm nhập ngũ cho hội cựu chiến binh nơi người đó từng sống, nhờ hỏi thăm. Sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính, cần lưu ý quê cũ của đồng đội có thể nay thuộc xã, tỉnh khác; ghi cả tên cũ lẫn tên mới để khỏi lạc.
Con cháu có thể giúp bằng cách đăng thông tin tìm người trên các nhóm cựu chiến binh của đơn vị, nhưng nên chỉ ghi tên, đơn vị, quê và năm, không đăng chi tiết riêng tư. Khi tìm được người, ghi luôn tình trạng sức khoẻ, có đi lại được không, có ai đưa đi không, để khâu sau chuẩn bị đúng.
Chọn ngày, địa điểm hợp với người cao tuổi
Chọn ngày có ý nghĩa nhưng đừng quá đông. Nhiều đơn vị họp mặt vào ngày thành lập đơn vị, ngày chiến thắng một trận lớn, hoặc dịp 22/12, 27/7. Tuy vậy những ngày lễ lớn thường trùng nhiều hoạt động khác ở địa phương; có thể chọn một ngày gần đó để người già đỡ phải đi nhiều nơi.
Tránh mùa mưa bão, nắng gắt. Người cao tuổi đi xa trong mùa mưa bão rất vất vả. Ở miền Bắc, mùa thu hoặc đầu xuân thường dễ chịu hơn giữa hè; miền Trung nên tránh các tháng bão lũ.
Địa điểm dễ đến, ít bậc thang. Hội trường xã, nhà văn hoá, nhà hàng có tầng trệt rộng, có chỗ đỗ xe sát cửa. Tránh nơi phải leo nhiều tầng, lối vào hẹp, nhà vệ sinh xa.
Ở giữa những người tham dự. Nếu đồng đội ở rải rác nhiều tỉnh, chọn nơi có nhiều người nhất hoặc nơi đơn vị từng đóng quân, rồi lo phương án đưa đón cho người ở xa.
Thời lượng vừa phải. Buổi gặp chính nên gói trong một buổi sáng hoặc một buổi chiều. Người già ngồi lâu dễ mệt; muốn trò chuyện thêm thì chia nhóm nhỏ sau phần chính.
Có chỗ nghỉ, có nước, có người trực. Bố trí ghế có tựa lưng, nước uống ấm, một góc nghỉ yên tĩnh, và nhờ một người trong ban tổ chức để ý sức khoẻ các cụ suốt buổi.
Chương trình một buổi họp mặt
Chương trình không cần cầu kỳ. Khung thường gặp ở các buổi họp mặt đơn vị:
- Đón khách, ghi tên vào sổ, phát thẻ tên in chữ to ghi cả tên đơn vị cũ để mọi người dễ nhận ra nhau.
- Dâng hương tưởng niệm đồng đội đã hy sinh và đã mất, đọc tên những người đã khuất kể từ lần họp mặt trước, đứng mặc niệm.
- Người đại diện ban liên lạc ôn lại ngắn truyền thống đơn vị, giới thiệu những người lần đầu tham dự.
- Từng người hoặc từng nhóm kể chuyện, báo tin gia đình, sức khoẻ; ai không muốn nói thì không ép.
- Trao quà thăm hỏi những người khó khăn, ốm đau nếu có quỹ, công bố khoản thu chi.
- Chụp ảnh chung, dùng bữa thân mật, chia nhóm trò chuyện, hẹn lần gặp sau.
Phần tưởng nhớ đồng đội đã khuất nên đặt ở đầu buổi, khi mọi người còn khoẻ và tập trung. Phần phát biểu nên giới hạn thời gian; nhiều buổi họp mặt kéo dài quá mức chỉ vì quá nhiều lời phát biểu, trong khi điều các cụ mong nhất là được ngồi cạnh nhau hỏi chuyện. Văn nghệ nếu có thì để các cụ tự hát những bài quen từ thời chiến, không cần biểu diễn.
Đóng góp và chi tiêu: minh bạch để giữ tình đồng đội
Chi phí họp mặt thường gồm thuê địa điểm, bữa ăn, hương hoa, quà thăm hỏi, đưa đón người ở xa. Nguồn thường là đóng góp của các thành viên, có khi thêm hỗ trợ của con cháu, của doanh nghiệp do cựu chiến binh làm chủ. Dù lớn hay nhỏ, nên cử một người giữ quỹ và một người ghi sổ, tách nhau.
Mức đóng góp nên để tự nguyện, có gợi ý chung nhưng không ép. Nhiều đồng đội ở nông thôn, sức khoẻ yếu, thu nhập thấp; họ có thể chỉ đóng phần nhỏ hoặc được miễn. Không công khai so sánh ai đóng nhiều, ai đóng ít trong buổi gặp. Sau buổi họp mặt, gửi bảng thu chi cho mọi người, ghi rõ khoản còn dư sẽ dùng vào việc gì, thường là thăm hỏi người ốm hoặc dành cho lần sau.
Nếu có nhà tài trợ, nên cảm ơn bằng lời trong buổi gặp, tránh biến buổi họp mặt thành dịp quảng bá. Quà thăm hỏi nên thiết thực: thuốc bổ thông thường, chăn ấm, gói quà Tết, hơn là vật kỷ niệm đắt tiền.
Đi thăm chiến trường xưa và nghĩa trang đồng đội
Nhiều ban liên lạc kết hợp họp mặt với chuyến về thăm nơi đơn vị từng chiến đấu, viếng nghĩa trang có đồng đội nằm lại. Đây là chuyến đi giàu cảm xúc nhưng cũng nặng sức. Nên hỏi ý kiến từng người và gia đình họ, nhất là người có bệnh tim mạch, huyết áp, người đi lại khó. Với người có bệnh mạn tính, nên hỏi bác sĩ đang theo dõi trước chuyến đi và mang đủ thuốc đang dùng.
Lịch trình nên thong thả, ít điểm dừng, có xe đưa đón tận nơi, mỗi xe có con cháu hoặc người trẻ đi kèm. Báo trước cho ban quản lý nghĩa trang, chính quyền xã nơi đến để được hướng dẫn, đón tiếp. Chuẩn bị sẵn danh sách tên đồng đội đã hy sinh, khu mộ nếu biết, để khi đến nơi không mất thời gian tìm giữa trời nắng.
Ở chiến trường xưa, các cụ thường muốn đứng lâu ở một chỗ, kể lại một câu chuyện. Người đi cùng nên ghi âm, chụp ảnh khung cảnh, ghi lại tên đất cũ và tên đất mới. Đó là tư liệu quý cho cả đơn vị lẫn các gia đình liệt sĩ.
Sau buổi gặp: giữ liên lạc và lưu kỷ niệm
Buổi họp mặt kết thúc, nhưng việc của ban liên lạc mới bắt đầu. Cập nhật lại danh sách với thông tin mới, gửi ảnh chung cho từng người, in ra giấy cho những ai không dùng điện thoại thông minh. Một tập ảnh in kèm danh sách tên, đơn vị, quê quán là món quà các cụ rất quý.
Nhiều đơn vị lập nhóm liên lạc trên điện thoại do con cháu quản lý, để báo tin ốm đau, hiếu hỷ, hẹn gặp. Khi có đồng đội mất, ban liên lạc thay mặt mọi người đến viếng, gửi lời chia buồn tới gia đình. Những việc này giữ cho tình đồng đội tiếp tục, kể cả với người không còn đi họp mặt được nữa.
Nếu buổi gặp có những lời kể có giá trị, như chuyện về trận đánh, về nơi đồng đội hy sinh, nên chép lại, đối chiếu, rồi gửi cho các gia đình liên quan hoặc lưu vào hồ sơ của ban liên lạc. Nhiều gia đình liệt sĩ đã tìm được manh mối về người thân chính từ những buổi họp mặt như vậy.
Sức khoẻ và an toàn trong ngày gặp lại
Phần lớn người dự họp mặt đã ngoài bảy mươi, nhiều người mang thương tật hoặc bệnh mạn tính. Ban tổ chức nên hỏi trước ai cần xe lăn, ai cần người dìu, ai ăn kiêng mặn, kiêng đường, để bố trí chỗ ngồi gần lối ra, gần nhà vệ sinh và chuẩn bị món ăn phù hợp. Thương binh nặng nên có người nhà đi kèm suốt buổi.
Cảm xúc trong buổi gặp lại thường rất mạnh. Có cụ khóc khi nghe đọc tên đồng đội đã mất, có cụ hồi hộp vì lần đầu gặp lại người cứu mình. Ban tổ chức nên có sẵn chỗ nghỉ yên tĩnh, nước ấm, và biết cơ sở y tế gần nhất. Không mời rượu, ép uống; nhiều cụ đang dùng thuốc huyết áp, tim mạch không hợp với rượu bia. Ai có dấu hiệu mệt, khó thở, đau ngực thì đưa đi khám ngay, không chờ hết buổi.
Với người từ xa đến, nên tính chỗ nghỉ đêm gần địa điểm, tránh bắt các cụ đi về trong ngày quá xa. Giữ một danh sách số liên lạc của người nhà từng cụ trong tay ban tổ chức, nhưng không đọc công khai hay đăng lên nhóm chung. Kết thúc buổi gặp, kiểm lại xem mọi người đã có người đón hoặc xe đưa về chưa rồi ban tổ chức mới ra về.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tìm lại đồng đội cũ để mời họp mặt?
Bắt đầu từ sổ danh sách của ban liên lạc đơn vị và trí nhớ của vài người nòng cốt. Nhờ hội cựu chiến binh xã, phường nơi đồng đội từng sống hỏi thăm, ghi cả tên quê cũ lẫn tên mới sau sắp xếp địa giới hành chính.
Họp mặt cựu chiến binh nên tổ chức vào dịp nào?
Thường vào ngày thành lập đơn vị, ngày chiến thắng gắn với đơn vị, hoặc quanh 22/12 và 27/7. Có thể chọn ngày gần các dịp lễ lớn để tránh trùng nhiều hoạt động, đồng thời tránh mùa mưa bão và những ngày nắng gắt.
Chương trình họp mặt đồng đội nên có những phần gì?
Thường gồm đón khách ghi tên, dâng hương tưởng niệm đồng đội đã khuất, ôn truyền thống ngắn, từng người kể chuyện và báo tin, thăm hỏi người khó khăn, chụp ảnh và dùng bữa thân mật. Phát biểu nên ngắn để dành thời gian trò chuyện.
Đóng góp kinh phí họp mặt thế nào cho êm?
Nên để đóng góp tự nguyện, có gợi ý chung nhưng không ép, miễn cho người khó khăn. Cử người giữ quỹ và người ghi sổ riêng, gửi bảng thu chi cho mọi người sau buổi gặp, nói rõ khoản dư dùng vào việc gì.
Người cao tuổi có bệnh có nên đi thăm chiến trường xưa không?
Nên hỏi ý kiến gia đình và bác sĩ đang theo dõi trước chuyến đi, mang đủ thuốc đang dùng. Lịch trình cần thong thả, xe đưa đón tận nơi và có người trẻ đi kèm. Nếu sức khoẻ không cho phép, có thể gửi hương hoa nhờ đồng đội viếng giúp.
Con cháu có thể giúp gì cho buổi họp mặt của ông bà?
Con cháu giúp liên lạc tìm người, đưa đón, in thẻ tên chữ to, ghi âm, chụp ảnh, lập nhóm liên lạc và in ảnh gửi các cụ sau buổi gặp. Những việc này nhỏ nhưng giúp ban liên lạc lớn tuổi đỡ vất vả rất nhiều.