KhangChien.comKháng Chiến
Kháng chiến chống thực dân Pháp

Chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947: bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa

Thu đông 1947, Pháp tiến công lên Việt Bắc bằng quân dù, đường bộ và đường sông để bắt cơ quan đầu não. Sau 75 ngày đêm, cuộc tiến công thất bại. Diễn biến, ý nghĩa.

Aerial view of a winding green river between steep forested hills in northern Vietnam, a lone wooden boat on the water, low clouds, cool morning light

Chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947 là cuộc phản công của quân và dân ta trước cuộc tiến công lớn của quân Pháp lên căn cứ Việt Bắc, kéo dài từ 7/10 đến 19/12/1947. Pháp dùng quân dù nhảy xuống Bắc Kạn, Chợ Mới, Chợ Đồn, kết hợp hai gọng kìm theo đường số 4 và theo sông Hồng, sông Lô, mong bắt cơ quan đầu não và tiêu diệt bộ đội chủ lực. Sau khoảng 75 ngày đêm, cuộc tiến công thất bại, quân Pháp phải rút khỏi phần lớn vùng đã chiếm.

Đây là chiến dịch phản công lớn đầu tiên của cuộc kháng chiến chống Pháp. Ý nghĩa lớn nhất của nó là giữ được đầu não kháng chiến và làm phá sản ý định kết thúc chiến tranh nhanh của phía Pháp. Bài dưới đi qua bối cảnh, kế hoạch của Pháp, cách ta đối phó, những trận tiêu biểu và dấu tích hôm nay.

Bối cảnh: đầu não kháng chiến đã lên Việt Bắc

Sau sáu mươi ngày đêm ở Hà Nội và các trận đánh ở đô thị đầu năm 1947, các cơ quan trung ương, xưởng quân giới, kho tàng lần lượt chuyển lên vùng rừng núi Việt Bắc, chủ yếu ở các vùng nay thuộc Thái Nguyên, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn sau sáp nhập. Vùng này có rừng núi hiểm trở, dân cư gắn bó với cách mạng từ trước năm 1945, và có đường liên lạc tới biên giới phía bắc.

Về phía Pháp, sau khi chiếm được các đô thị, họ muốn kết thúc chiến tranh nhanh trước khi lực lượng kháng chiến kịp lớn mạnh và trước khi chi phí chiến tranh trở thành gánh nặng chính trị ở chính quốc. Một đòn đánh thẳng vào đầu não, bắt được những người lãnh đạo và tiêu diệt bộ đội chủ lực, nếu thành công, sẽ cho phép họ dựng một chính quyền thân Pháp và kết thúc chiến tranh theo ý mình.

Đồng thời, quân Pháp muốn khoá biên giới Việt – Trung để cô lập căn cứ Việt Bắc. Vì vậy kế hoạch tiến công vừa nhằm vào đầu não, vừa nhằm chiếm các tuyến đường dọc biên giới.

Kế hoạch tiến công của quân Pháp: một mũi dù, hai gọng kìm

Mũi quân dù. Sáng 7/10/1947, quân dù Pháp nhảy xuống thị xã Bắc Kạn, Chợ Mới, Chợ Đồn, những nơi họ đoán là chỗ đóng của cơ quan đầu não. Đây là đòn bất ngờ, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ.

Gọng kìm đường bộ. Một cánh quân bộ từ Lạng Sơn theo đường số 4 tiến lên Cao Bằng, rồi theo đường số 3 vòng xuống Bắc Kạn để bắt tay với quân dù, khép phía đông và phía bắc của căn cứ.

Gọng kìm đường sông. Một cánh quân thuỷ bộ từ Hà Nội ngược sông Hồng, sông Lô lên Tuyên Quang, Chiêm Hoá, rồi đánh lên phía bắc, khép phía tây của căn cứ.

Mục tiêu cuối cùng. Hai gọng kìm gặp nhau sẽ tạo thành một vòng vây quanh vùng trung tâm Việt Bắc, trong đó quân dù đã đánh vào giữa. Về lý thuyết, cơ quan đầu não và bộ đội chủ lực sẽ không còn đường thoát.

Cách ta đối phó: phân tán, bám địch, đánh trên đường đi

Ngay khi quân dù nhảy xuống, các cơ quan đầu não nhanh chóng di chuyển khỏi khu vực bị đánh. Bộ đội và dân quân địa phương bao vây, quấy rối quân dù ở Bắc Kạn, Chợ Đồn, khiến họ bị cô lập trong các thị trấn nhỏ giữa rừng. Ngày 15/10/1947, Trung ương ra chỉ thị phải phá tan cuộc tiến công mùa đông của quân Pháp, xác định cách đánh cho cả chiến dịch.

Cách đánh ấy là không đối đầu với khối quân lớn ở nơi đối phương chọn, mà chia nhỏ lực lượng, bám theo quân Pháp, đánh vào những đoạn đường dài, những đoàn xe, những con tàu trên sông, nơi họ phân tán và dễ bị phục kích. Bộ đội chủ lực tổ chức thành các đại đội độc lập, phối hợp với du kích địa phương; dân các bản làng thực hiện vườn không nhà trống, cất giấu lương thực, để quân Pháp vào tới nơi chỉ thấy nhà không.

Trên thực tế, cuộc tiến công càng đi sâu vào rừng núi thì càng kéo dài, càng phụ thuộc vào tiếp tế bằng đường bộ, đường sông và đường không. Mỗi đường tiếp tế ấy lại trở thành mục tiêu. Mùa đông vùng cao lạnh và ẩm, đường đèo hẹp, sương mù dày buổi sáng làm máy bay khó yểm trợ; những yếu tố ấy cộng dồn lại, ngày qua ngày, bào mòn sức của các cánh quân đi xa căn cứ.

Những trận đánh tiêu biểu trên đường số 4 và sông Lô

Trận phục kích đèo Bông Lau. Trên đường số 4 thuộc Cao Bằng, ngày 30/10/1947 bộ đội phục kích một đoàn xe lớn của quân Pháp tại đèo Bông Lau, phá huỷ nhiều xe và tiêu diệt một bộ phận quân hộ tống. Trận này cho thấy con đường dọc biên giới mà Pháp muốn nắm có thể bị cắt ở bất cứ đoạn nào.

Trận Khe Lau và các trận trên sông Lô. Ở khu vực Đoan Hùng, nay thuộc Phú Thọ sau sáp nhập, bộ đội dùng pháo và súng bộ binh phục kích tàu chiến, ca nô của quân Pháp trên sông Lô, bắn chìm và bắn cháy nhiều chiếc. Những trận này đi vào văn học, âm nhạc như biểu tượng của chiến thắng trên sông Lô.

Vây hãm quân dù ở Bắc Kạn. Quân dù không bắt được cơ quan đầu não, lại bị vây hãm và quấy rối liên tục trong những thị trấn nhỏ, tiếp tế khó khăn. Khi gọng kìm đường bộ đến được Bắc Kạn thì mục tiêu ban đầu đã không còn.

Đánh vào tiếp tế đường không. Quân Pháp phải thả dù tiếp tế cho các vị trí giữa rừng. Bộ đội và dân quân tổ chức bắn máy bay bằng súng bộ binh, thu hàng tiếp tế rơi lệch, khiến những vị trí đó càng thêm khó khăn.

Kết thúc chiến dịch và kết quả

Từ cuối tháng 11/1947, quân Pháp bắt đầu rút khỏi phần lớn những nơi đã chiếm trong căn cứ, giữ lại một số vị trí dọc đường số 4. Chiến dịch được coi là kết thúc ngày 19/12/1947, đúng một năm sau ngày toàn quốc kháng chiến. Theo số liệu thường được dẫn trong sách giáo khoa lịch sử, phía Pháp bị loại khỏi vòng chiến đấu hơn 6.000 quân, mất nhiều máy bay, tàu chiến, ca nô và xe cơ giới.

Kết quả quan trọng hơn mọi con số là cơ quan đầu não được bảo vệ an toàn, bộ đội chủ lực không bị tiêu diệt mà còn trưởng thành qua chiến đấu. Phía Pháp phải từ bỏ ý định kết thúc chiến tranh nhanh và chuyển sang đánh lâu dài, dùng người Việt đánh người Việt, lập chính quyền thân Pháp ở vùng chiếm đóng.

Với người dân Việt Bắc, chiến dịch cũng để lại những mất mát: nhiều bản làng bị đốt phá, lương thực bị cướp, người già và trẻ nhỏ phải vào rừng sống nhiều tuần. Những ký ức ấy vẫn được các gia đình vùng cao kể lại, như phần không thể tách rời của chiến thắng.

Một số chi tiết của chiến dịch, như số lượng quân Pháp tham gia hay số phương tiện bị phá huỷ, được các tài liệu ghi khác nhau. Khi cần dùng chính xác, nên đối chiếu với các bộ lịch sử quân sự chính thức hoặc tư liệu tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Ý nghĩa: từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang chiến tranh lâu dài

Chiến dịch Việt Bắc thường được đánh giá là chiến dịch phản công lớn đầu tiên, đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn đầu tiên của quân Pháp vào căn cứ kháng chiến. Ý nghĩa của nó nằm ở chỗ làm thay đổi cục diện chiến lược: phía Pháp không còn có thể hy vọng kết thúc chiến tranh bằng một đòn, còn phía ta có thêm thời gian để xây dựng lực lượng và hậu phương.

Chiến dịch cũng cho thấy giá trị của căn cứ địa vùng rừng núi khi được dân chúng ủng hộ. Một đội quân hiện đại có quân dù, có tàu chiến, có máy bay, khi phải đi vào vùng rừng núi nơi mỗi bản làng đều có thể là chỗ phục kích, mỗi con đường đều có thể bị cắt, thì ưu thế trang bị bị bào mòn dần theo từng ngày.

Về sau, những người viết lịch sử quân sự nhìn chiến dịch này như bài học đầu tiên về cách đánh giặc ở căn cứ địa: phân tán để giữ lực lượng, tập trung để đánh khi thời cơ đến, và để chính địa hình làm việc thay cho vũ khí còn thiếu.

Đi thăm vùng chiến dịch Việt Bắc hôm nay

Nhiều địa danh của chiến dịch nay là di tích lịch sử, rải trên các tỉnh miền núi phía bắc sau sáp nhập. Một vài nơi người yêu sử thường tìm đến:

  • Khu di tích ATK Định Hoá ở Thái Nguyên, nơi đóng của nhiều cơ quan trung ương trong kháng chiến.
  • Khu di tích Tân Trào và các điểm di tích kháng chiến ở Tuyên Quang.
  • Khu vực đèo Bông Lau trên đường số 4 ở Cao Bằng, có bia ghi dấu trận phục kích.
  • Vùng sông Lô ở Đoan Hùng, Phú Thọ, nơi diễn ra các trận đánh tàu chiến.
  • Thị xã Bắc Kạn cũ, nay thuộc Thái Nguyên sau sáp nhập, nơi quân dù Pháp nhảy xuống.

Đường đến một số di tích là đường đèo, mùa mưa có thể sạt lở. Trước khi đi nên hỏi ban quản lý di tích hoặc chính quyền xã sở tại về tình trạng đường và giờ mở cửa. Ở những nơi có bia tưởng niệm, hãy giữ trang nghiêm và không leo trèo lên bia, tượng.

Câu hỏi thường gặp

Chiến dịch Việt Bắc 1947 diễn ra trong bao lâu?

Chiến dịch kéo dài từ ngày 7/10/1947, khi quân dù Pháp nhảy xuống Bắc Kạn, tới ngày 19/12/1947, tức khoảng 75 ngày đêm. Ngày kết thúc trùng đúng một năm sau ngày toàn quốc kháng chiến.

Mục đích của quân Pháp khi tiến công lên Việt Bắc là gì?

Quân Pháp muốn bắt cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt bộ đội chủ lực, khoá chặt biên giới Việt – Trung, từ đó kết thúc chiến tranh nhanh và dựng chính quyền thân Pháp. Không mục tiêu nào trong số đó đạt được.

Trận đèo Bông Lau diễn ra ở đâu?

Trận phục kích đèo Bông Lau diễn ra trên đường số 4 thuộc tỉnh Cao Bằng ngày 30/10/1947. Bộ đội phục kích một đoàn xe lớn của quân Pháp, cho thấy con đường dọc biên giới có thể bị cắt ở bất kỳ đoạn nào.

Vì sao sông Lô gắn với chiến thắng Việt Bắc?

Trên sông Lô, đoạn qua khu vực Đoan Hùng, bộ đội phục kích và bắn chìm, bắn cháy nhiều tàu chiến, ca nô chở quân và hàng tiếp tế của cánh quân Pháp đi đường sông. Chiến thắng này đi vào nhiều tác phẩm âm nhạc, văn học thời kháng chiến.

Ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch Việt Bắc là gì?

Chiến dịch bảo vệ an toàn cơ quan đầu não và bộ đội chủ lực, đồng thời làm phá sản ý định kết thúc chiến tranh nhanh của quân Pháp. Từ đây Pháp buộc phải chuyển sang đánh lâu dài, còn phía ta có thời gian xây dựng lực lượng.

Có thể thăm di tích chiến dịch Việt Bắc ở đâu?

Bạn có thể đến khu di tích ATK Định Hoá ở Thái Nguyên, Tân Trào ở Tuyên Quang, đèo Bông Lau ở Cao Bằng và vùng sông Lô ở Phú Thọ. Nên hỏi trước ban quản lý về đường đi, nhất là mùa mưa, và giờ mở cửa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138